Odlazak Stevana Tontića

Preminuo je književnik Stevan Tontić (1946–2022), član i predsednik Skupštine Srpskog književnog društva.

Osnovnu školu završio je u Lušci Palanci, srednju u Sanskom Mostu i Prijedoru, studije filozofije sa sociologijom u Sarajevu. Bio je aktivan u studentskim protestima 1968. godine, a početkom 1969. postao je glavni urednik studentskog lista „Naši dani”, da bi već treći broj bio sudski zabranjen, a redakcija raspuštena. Prvu zbirku poezije objavljuje 1970. godine, nagrađenu zatim saveznom nagradom lista „Mladost” za najbolju prvu knjigu. Zapošljava se u kulturnoj redakciji Televizije Sarajevo, a obavlja i dužnost sekretara Udruženja književnika BiH. Polovinom sedamdesetih godina počinje da radi kao urednik za književnost u izdavačkoj kući „Svjetlost”, u kojoj kasnije uređuje i časopis „Život”.

Krajem osamdesetih i početkom devedesetih Tontić istupa protiv srljanja u građanski rat. Piše pesme o ratnim strahotama, objavljene u zbirci „Sarajevski rukopis” (Beograd 1993, 1998), koja će biti prevedena na više jezika. Odbio je da služi u bosansko-muslimanskoj armiji, pa je gonjen da kopa rovove na prvoj liniji fronta. Isključen je iz članstva Udruženja književnika BiH, u koje se nikad više nije vratio. Polovinom januara 1993. uspeva da ilegalno izađe iz grada, stigne u Beograd, odakle krajem aprila 1993. godine, na poziv nemačkih pisaca i prevodilaca, odlazi u Berlin, gde će kao izbeglica bez zaposlenja ostati blizu devet godina. Prvu značajnu podršku dala mu je fondacija nobelovca Hajnriha Bela, u čijoj je kući proveo devet meseci. U Nemačkoj izlazi više prevoda Tontićevih dela, nastupa u mnogim gradovima. O njemu je objavljen velik broj afirmativnih recenzija i članaka, snimljeno je više radio i TV emisija. Godine 1995. učestvuje na čuvenom pesničkom festivalu u Jerusalimu, a pet godina kasnije na šestonedeljnoj turneji evropskih pisaca po Evropi, od Lisabona preko Madrida, Pariza i Brisela do Sankt Peterburga, Moskve, Minska, Varšave i Berlina. Provodi pet meseci kao „pisac grada” Rajnberga. U berlinskom nedeljniku „Frajtag”, protivno većini medija, piše o vrednosti dela „Pravda za Srbiju” Petera Handkea. Dela su mu prevođena na veliki broj jezika.

Vreme pesnikovog egzila u Nemačkoj njegova supruga provodi s majkom u izbegličkom statusu u Beogradu. Posle povraćaja okupiranog stana u Sarajevu, iz kojeg je s piščevim rukopisima i bibliotekom nestalo i sve drugo, bračni par se krajem 2001. vraća u taj grad, u čemu će videti neku vrstu „obrnutog egzila”. Tontić tu živi kao slobodni pisac, da bi se 2014. nastanio u Novom Sadu.

Pisao je poeziju, prozu, eseje, kritiku i prevodio sa nemačkog jezika. Bio je član srpskog i nemačkog PEN centra, Udruženja književnika Srbije, Srpskog književnog društva i Udruženja književnih prevodilaca Srbije. Collegium Europaeum Jenense izabrao ga je za svog dopisnog člana, što je „priznanje za izvanredan rad na razumevanju među narodima”.

Nosilac je najuglednijih nagrada u Srbiji i BiH.