Sećanje na egzodus Srba iz Srpskog Sarajeva

Sarajevo – „Koliki je užas posejala u proleće 1996. godine ona uspavana, pa naglo probuđena podzemna zver među pravoslavnim stanovnicima grada Sarajeva najbolje svedoči to što je zapanjilo čak i ravnodušni, prosvećeni svet – prvi put u istoriji prenošene su ne samo mošti, crkveni krstovi i zvona, nego i sveže zatrpana tela mladih ratnika koji su se drznuli da zaštite svoje domove, veru i način života”, napisao je književnik Momo Kapor u tekstu „Tačka na Sarajevo”, objavljenom u knjizi „Egzodus Srba iz Srpskog Sarajeva”.

Egzodus sarajevskih Srba pre 26 godina jedan je od većih, ako ne i najveći mirnodopski egzodus jednog naroda u svetu. Svoja u ratu odbranjena vekovna ognjišta, odmah nakon potpisivanja mirovnog sporazuma i potvrđivanja Republike Srpske u Dejtonu, napustilo je više od 120.000 sarajevskih Srba. Bežeći iz svojih kuća, pod pritiskom tadašnje bošnjačke politike i pretnji da će „svaki Srbin koji je nosio pušku biti izveden pred sud”, mnogi su sa sobom poneli i posmrtne ostatke svojih najbližih, ne želeći da njihove grobove skrnave oni pod čijom prisilom su morali da odu.

Predsednik Narodne skupštine Republike Srpske Nedeljko Čubrilović, koji je na Sokocu, zajedno s mnogim drugim republičkim i lokalnim političkim zvaničnicima, prisustvovao obeležavanju godišnjice egzodusa, izjavio je da je egzodus Srba iz Srpskog Sarajeva ogromna žrtva uzidana u temelje Republike Srpske i najpotresnija priča o stradanju, žrtvi i etničkom čišćenju jednog naroda.

„Ono što nije uspelo okupatorima u Prvom svetskom ratu i svim neprijateljima u Drugom svetskom ratu, dogodilo se u ovom poslednjem građanskom ratu. Sarajevski Srbi rasuti su širom Republike Srpske, Srbije, Evrope, Amerike, Australije... a u njihovom rodnom gradu i danas ih zovu agresorima. To je jedinstven primer da sistematski, uporno i na lažima, od žrtve pokušavaju da naprave zločinca”, rekao je Čubrilović.

Na sokolačkom vojničkom groblju „Mali Zejtinlik”, koje je večna kuća i za oko 1.000 srpskih boraca čiji su posmrtni ostaci ekshumirani i preneseni s grobalja u opštinama koje su nakon Dejtona pripale Federaciji BiH, njegovo visokopreosveštenstvo mitropolit dabrobosanski Hrizostom služio je pomen za sve poginule srpske heroje. Nešto kasnije parastos je služen i u manastiru Svetog Georgija na Ravnoj Romaniji, koji je izgrađen kao simbol otpora na tom prostoru.

U krakom obraćanju, mitropolit Hrizostom rekao je da na „Malom Zejtinliku” počivaju oni koji su se borili za slobodu, mir i jedinstvo srpskog naroda i da im zato i priliči da počivaju tu u miru. Pomen je služen i u Hramu Prenosa moštiju Svetog Nikolaja Mirlikijskog Čudotvorca u Reljevu kod Sarajeva. U Kulturnom centru Istočno Novo Sarajevo održana je akademija pod nazivom „Sloboda kroz golgotu”, a priređena je izložba fotografija koje svedoče o strašnoj tragediji srpskog naroda, doživljenoj nakon potpisivanja Dejtonskog sporazuma, kad je pet opština Srpskog Sarajeva u celini pripalo Federaciji BiH. Preostalih pet podeljeno je između dva entiteta i to tako da su Srbima pripala periferna, nenaseljena i ruralna područja.