Beograd iz ruskog ugla

Ni brojni Beograđani koji svaki dan prolaze pored najlepših palata, crkava ili privatnih kuća u svom gradu ne znaju da su ih projektovali ruski arhitekti. Zgrade Vlade Srbije, Ministarstva spoljnih poslova i Generalštaba, pozorišta Manjež (danas Jugoslovensko dramsko) samo su neka od tih zdanja arhitekata poreklom iz Rusije koji su posle Oktobarske revolucije, zahvaljujući kralju Aleksandru Karađorđeviću, našli uhleblje u Srbiji.

Pre nekoliko godina održana je izložba posvećena delima ruskih arhitekata u Beogradu, koja i dan-danas pobuđuje pažnju. Urednik izložbe Gordana Gordić, istoričarka umetnosti, kaže da je nedavno dobila poziv iz ruskog grada Astrahana za novo gostovanje  

Monumentalna zdanja

- Zbog stalnih poziva razmišljamo da izložbu ponovimo, jer se o njoj još priča. Za ovih nekoliko godina proputovali smo Srbiju i Crnu Goru i sve veće gradove u Rusiji i dobili značajna priznanja, između ostalih i nagradu Ruske akademije arhitekture - kaže Gordana Gordić i dodaje:

- Beograd podseća na veliki salon arhitekture, jer se na njegovim trgovima, ulicama, građevinama i fasadama prepoznaju uticaji različitih stilova i epoha, a jedan od najznačajnijih uticaja došao je iz Rusije. Najpoznatiji arhitekti emigranti su Nikola Krasnov, Sergej Smirnov, Vasilije Baumgarten, zatim Viktor Lukomski, Đorđe Kovaljevski, Roman Vrhovski, Vasilij Androsov i Valerij Staševski. Od mlađih, koji su studije završili u Beogradu, pomenuću Andreja Papkova, Grigorija Samojlova i Petra Anagnosnija.

(/slika3)Po završetku Prvog svetskog rata država je želela da zida zdanja koja će biti monumentalna, a za to su bili najpogodniji ruski arhitekti. Oni su svojim projektima najbolje izražavali snagu i veličinu novostvorene Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

Nikola Krasnov je ostavio najveći uticaj, on je projektovao današnju zgradu vlade, koja je tada bila zgrada Ministarstva finansija. Ovo zdanje zidano je između 1926. i 1928. godine, a dograđeno 1938. takođe po projektu Krasnova. Isti autor je projektovao i zgradu Ministarstva spoljnih poslova u kojoj je u to vreme bilo smešteno Ministarstvo šuma i rudnika..

Objekat je građen između 1926. i 1929. godine i predstavlja jednu od najvećih građevina Beograda u prvoj polovini prošlog veka. Krasnov je uradio enterijer zgrade Narodne skupštine i uredio park oko zgrade i osmislio ogradu. Takođe je projektovao i enterijer Starog dvora na Dedinju u stilu moskovskog Kremlja. 

 Petrogradski arhitekti projektovali su fasadu hotela „Moskva” u duhu tadašnje ruske moderne arhitekture, a 1972. godine kada je vršena adaptacija, enterijer je oplemenjen brojnim vitražima po zamisli Grigorija Samojlova (1904-1989).

Samojlov je projektovao porodične vile, industrijske objekte, hramove kao i monumentalne građevine od kojih je najpoznatija Palata penzionog fonda, koja je i jedno od obeležja Terazija. Od hramova, njegovo najpoznatije delo je crkva Sv. arhangela Gavrila izgrađena 1939. godine.

Velikog udela u konačnom oblikovanju Crkve Aleksandra Nevskog ima Vasilij Androsov (1873-1934) koji je projektovao i javne i stambene zgrade od kojih je najznačajnija fasada Glavne pošte.

Ponovo u emigraciju

Vasilij Fjodorovič Baumgarten (1879-­?) projektovao je zgradu Generalštaba koja je izgrađena između 1924. i 1928. godine. I Dom ruske kulture, u Ulici kraljice Natalije, građen je po planu ovog arhitekte, kao najznačajnija institucija ruskih izbeglica u Beogradu.

Zgrada Patrijaršije Srpske pravoslavne crkve izgrađena je 1934. godine na mestu nekadašnje mitropolije po projektu Viktora Lukomskog (1884-1947). To je i najznačajnije delo ovog arhitekte koji je došao u Beograd 1920. godine i bio zaposlen u Ministarstvu građevina.

Valerij Staševski (1882-1945) jedna je od najinteresantnijih ličnosti među ruskim arhitektama u Beogradu - projektovao je oko dve hiljade objekata, među kojima Rusku crkvu na Tašmajdanu i celo jedno naselje - Činovničku koloniju na Voždovcu. Posle Drugog svetskog rata ponovo je bio prinuđen da potraži neku drugu zemlju za život, pa je emigrirao u Maroko.    

Nažalost, on nije bio jedini koga je zadesila takva sudbina, uprkos velikim delima koje su ostavili iza sebe. Ne samo u Beogradu, već i u Novom Sadu, Nišu i drugim gradovima, mnogi arhitekti nisu smeli da čekaju dolazak novih vlasti i odlučili su da posle Rusije i Jugoslavije potraže neku treću zemlju za život, uglavnom u Južnoj ili Severnoj Americi.

Dragoljub Stevanović - Snimio Milan Janković

-------------------------------------------------------

Krasnov - najpoznatiji

(/slika2)Najpoznatiji ruski arhitekta koji je radio kod nas Nikola Petrovič Krasnov (1864-1839) rođen je u Moskvi, završio je Moskovsko učilište slikarstva, vajarstva i graditeljstva 1885. godine. Radio je kao gradski arhitekta u Jalti, a zatim na Krimu na izgradnji dvoraca zbog čega je dobio zvanje „Arhitekte Ruskog carskog dvora” 1911. godine. Dve godine kasnije postao je i „akademik arhitekture”.

U Beograd Krasnov je došao 1922. godine posle tridesetpetogodišnjeg plodnog rada. Zaposlio se u Ministarstvu građevina Kraljevine SHS gde je postao inspektor Arhitektonskog odeljenja i do svoje smrti, 1939. punih sedamnaest godina rukovodio projektantskom grupom u Odseku za monumentalne građevine. Iako mu je pravo ime Nikolaj, u znak zahvalnosti i odanosti novoj otadžbini na svim projektima potpisivao se kao Nikola. Sahranjen je 1939. godine na ruskoj parceli beogradskog Novog groblja.