Vojska i profesionalizam

Ustavno definisana kao oružana sila Republike Srbije, Vojska Srbije ima zadatak da brani zemlju od oružanog ugrožavanju spolja i izvršava druge zadatke ustanovljene odgovarajućim zakonima koji proističu iz Ustava. Uporedo s tim zadacima, Vojska Srbije je, kao i oružane snage ostalih zemalja, obavezna da se striktno pridržava principa međunarodnih propisa putem kojih se reguliše upotreba vojne sile u ratnim uslovima. Izvršenje navedenih zadataka, posebno onih koji se odnose na ugrožavanje zemlje spolja, pretpostavlja odgovarajuću formacijsku organizaciju jedinica rodova i službi  i, posebno, posedovanje savremenih sredstava naoružanja i vojne opreme. Sve to, opet, podrazumeva izdvajanje odgovarajućih finansijskih sredstava, kojih je, nažalost,  vojna sila Srbije bila lišena tokom vladavine DOS-a – od petooktobarskih promena do 2012. godine.

Prerano i neorganizovano pristupilo se uvođenju civilnog služenja vojnog roka, čime je država zadala snažan udarac ionako nezavidnom položaju i ugledu sopstvene vojske.

Promovišući zagovaranja o obustavi služenja vojnog roka, ministar odbrane Dragan Šutanovac govorio je na skupštinskom zasedanju 2. decembra 2010. godine da  se radi o „istorijskoj odluci koja treba da svrsta vojsku i državu u red modernih i savremenih država i vojski, organizovanih po najvišim standardima”. Nedugo zatim, na šestoj sednici jesenjeg zasedanja Skupštine Srbije, održanoj 15. decembra 2010, izglasana je Odluka o ukidanju služenja vojnog roka.

Pogrešno vođena politika u pogledu svestranog razvoja oružanih snaga, nastavljena je zagovaranjem profesionalizacije nacionalne vojske i nedopustivim smanjenjem njenog operativnog dela, uključujući i svođenje 63. Padobranske i 72. Specijalne brigade na bataljonski nivo. O pogrešno vođenoj politici ponajbolje svedoči činjenica da su, u odnosu na Vojsku Srbije, sve zemlje u okruženju bile znatno superiornije od nje. Jer, da zlo bude veće, i tek formirani takozvani zaštitni korpus fantomske države Kosovo na najboljem je putu bio da se na lestvici borbeno sposobnih sastava, veoma brzo nađe ispred oružanih snaga Srbije. Takvom stanju u vezi sa razvojem i stvarnim stanjem u oblasti odbrane, dobrim je delom doprinela državna politika vođena pod velikim uticajem i pritiscima SAD i EU, o čemu svedoči i činjenica da su na čelu Ministarstva odbrane i Generalštaba postavljani ljudi bez ikakvih kvalifikacija da vode te resore. Zahvaljujući tome, vojska koja se gotovo tri meseca uspešno suprotstavljala NATO agresiji, svedena je na organizaciju civilnog tipa, a ponajmanje na oružanu silu sposobnu da uspešno učestvuje u odbrani zemlje. Za vreme vladavine tih ljudi uništeni su brojni arsenali naoružanja, bez zanavljanja odgovarajućim savremenim borbenim sistemima. Istovremeno, u najboljim godinama penzionisani su profesionalni i iskusni kadrovi, najvećim delom učesnici borbi vođenih protiv OVK i NATO.

U vreme dok su na čelu Ministarstva odbrane Srbije i Crne Gore, odnosno Srbije, bili Boris Tadić i Dragan Šutanovac, a na čelu Generalštaba Zdravko Ponoš, rashodovana su, uništena i u staro gvožđe otišla brojna – još ispravna i upotrebljiva borbena sredstva i vojna oprema. Desetkovane su oklopno-mehanizovane, artiljerijske, inžinjerijske, protivvazdušne i druge jedinice Za takvo štetočinstvo nije bilo nijednog jedinog razloga, izuzimajući pritiske sa strane, odnosno poslušnost rukovodećih ljudi u vrhu državne i vojne vlasti.

Priča za sebe je uništenje „Lakog prenosnog sistema protivvazdušne odbrane Strela – 2M”. Ovaj raketni sistem namenjen borbi protiv niskoletećih aviona i helikoptera nalazio se, a nalazi se i danas, u naoružanju više armija u svetu. Licencno je proizvođen u bivšoj SFRJ, najvećim delom u valjevskom „Krušiku”. Posebno je poznat po učinku u Vijetnamu gde je, tokom rata, pomoću Strele – 2M oboreno preko 70 američkih letilica. Vojska Savezne Republike Jugoslavije i njene naslednice, Vojska Srbije i Crne Gore, odnosno Vojska Srbije, u sastavu svojih jedinica imale su oko 1.500 ovih sistema. Kao grom iz vedra neba, međutim, odjeknula je vest u vojnim krugovima i javnosti da su, januara meseca 2004. godine, dok je ministar odbrane bio Boris Tadić, sve „strele”, do poslednje, uništene na vojnom poligonu u Nikincima. Ugovor o uništenju sačinjen je između ambasadora SAD u Beogradu Vilijama Montgomerija i Vlade Srbije. Celokupan kontingent navedenog raketnog PVO sistema uništen je pod budnim okom ambasadora SAD, koji je lično nadgledao čin uništenja.

Gledano kroz projektovanu brojnu veličinu, sistem odbrane svodio se na operativni sastav svrstan u četiri pešadijske, jednu artiljerijsku i jednu specijalnu brigadu. Sa tim jedinicama Srbija je trebalo  da se brani u slučaju eventualne agresije bilo s koje strane dolazila. Takva opasnost, na sreću, „ne postoji ni u naznakama”,  tvrdili su u državnom vrhu, posebno u Ministarstvu odbrane. Jer, vojnički smo, tvrdili su, „najjači u regionu”, a i trenutna bezbednosna situacija u okruženju, procenjeno je, ne nagoveštava bilo kakvu opasnost po  bezbednost zemlje. Takve ocene, nije preterano reći,  ukazuju na loše procene i neprofesionalnost onih koji su pokušavali da u to ubede javnost.

Slabu stranu tadašnjeg odbrambenog sistema Srbije  potvrđuje i podatak o nepokrivenosti velikog dela teritorije vojnim jedinicama, što je uslovljeno  brojnim stanjem profesionalne vojske. Očigledno je, imajući u vidu lokacije brigadnih delova Vojske Srbije u vreme DOS-a, da  postojanje velikog broja praznih prostora  eventualnom agresoru, sa bilo koje strane dolazio, neće predstavljati gotovo nikakav problem u pogledu njihovog  zaposedanja. Primera radi navedimo činjenicu da od bugarsko-srpske granice, od Dimitrovgrada do Niša, nije bilo  nijednog jedinog vojnika. Pod pretpostavkom, što se u dokumentima o odbrani zemlje mora imati u vidu,  da Bugarska krene u ratni pohod protiv Srbije, kao što je to u prošlosti više puta činila, njene bi jedinice mogle, bez ispaljenog metka, taj deo puta – dužine oko 100 kilometara – da prevale sa puškom „o desno rame”. Slična mogućnost pružala se Mađarima od Subotice do Novog Sada, Rumunima od Vršca i Bele Crkve do Pančeva, Hrvatima od Batrovaca do Beograda...

 Na sreću, u vreme kada se nezadrživo raspadala Vojska Srbije, došlo je, izbornom voljom građana, do promene vlasti, koja je mukotrpno počela da ispravlja svesno započetu devastaciju sopstvenih oružanih snaga. Svedoci smo da se Srbija danas, zahvaljujući odbrambenoj politici i ekonomskoj snazi, uz podršku  Ruske Federacije, Narodne Republike Kine i drugih prijateljskih zemalja, svrstava u red moćne vojne sile u regionu, pa i znatno šire.

Pukovnik u penziji

Prilozi objavljeni u rubrici „Pogledi” odražavaju stavove autora, ne uvek i uređivačku politiku lista