Čije su ove lepe kuće

Sa namerom da oživi umetničku scenu Srbije, kao i da doprinese decentralizaciji kulturne produkcije, nevladina organizacija „Kiosk” je u maju prošle godine počela sa realizacijom projekta „Pokreni grad” koji se nastavlja do kraja ove godine. Muralima čiji su autori mladi umetnici oslikano je do sada osam srpskih gradova (Vranje, Šabac, Subotica, Užice, Kraljevo, Zrenjanin, Leskovac, Pančevo, Loznica), a do kraja 2008. godine trebalo bi da slike na fasadama dobiju i Zaječar, Sombor, Novi Pazar, Požarevac, Kruševac, Čačak, Valjevo, Jagodina, Smederevo i Sremska Mitrovica.

Istoričarka umetnosti Milica Pekić Conev i fotograf Ana Adamović, osnivači organizacije „Kiosk”, pozivom i putem konkursa odabrale su umetnike koji su priložili skice po kojima bi oslikavali fasade širom Srbije.

– Projekat „Pokreni grad”, ostvaren u saradnji sa Telenor fondacijom, podstaknut je i prošlogodišnjom najavom Ministarstva za lokalnu samoupravu po kome je 12 opština u Srbiji dobilo status gradova. Sada ih je 19 i naša namera je da sa produžetkom projekta na ovu godinu svi ovi gradovi dobiju murale na centralnim gradskim fasadama. U saradnji sa lokalnim vlastima, trudili smo se da izabrane lokacije budu vidljive , odnosno da to budu mesta pored kojih građani najčešće prolaze. Ako to nije bila neka javna zgrada, onda smo morali da obezbedimo dozvolu stanara, i samim tim i pripremu zida, skele i svega što je bilo potrebno da se slika na zidu realizuje – kaže Milica Pekić Conev.

Dosadašnje iskustvo pokazalo je da je reč o velikom i zahtevnom projektu i u produkcijskom i u finansijskom pogledu. Birane su fasade i do 200 metara kvadratnih, priprema za realizaciju jednog murala trajala je oko mesec dana, a sama izvedba nekoliko dana. Murale su realizovali umetnici koji uglavnom nemaju iskustva u „slikanju na visini” pa i problem njihove bezbednosti nije bio zanemarljiv.

Oslikavanju svakog pojedinačnog murala prethodilo je istraživanje grada. Osluškivanje njegovih stanovnika. Upoznavanje s istorijom i običajima.

(/slika2)Aleksandar Dimitrijević proučio je prošlost rodnog Užica i u skladu sa svojom umetničkom poetikom realizovao mural na zgradi Pedagoškog fakulteta u ovom gradu. Dimitrijevićev mural realizovan je po uzoru na školsku tablu, a na njemu su zapisani datumi vezani za kulturnoistorijsku prošlost tog kraja, kao što su podaci o prvom registrovanom Užičaninu, o datumu uvođenja prvog telefona ili o tome kada je Užice prvi put registrovano kao grad. Tradicija slikanja murala u Užicu prisutna je od 1987. godine.

Aleksandra Petković radila je u Vranju i po želji Vranjanaca na zidu zgrade Direkcije za izgradnju i razvoj našli su se Koštana i Bora Stanković, a fasadu Doma učenika srednjih škola u Zrenjaninu Ana Kraš je oplemenila muralom „I vetar svira, ogrni me vetrom”. Miloš Nušić inspirisao se tradicijom „srpskog Mančestera” i neizbežnim leskovačkim simbolima – ljutim paprikama i roštiljem.

Među srpskim gradovima Kraljevo slovi za „vizuelno edukovan” grad, kao što ističu naše sagovornice. U ovom gradu postoji veliki broj murala, a Katarina Šoškić i Dušan Rajić osmislili su tipografski mural „Čija je ovo lepa kuća”.

U Pančevu je radio Siniša Ilić, u Subotici Igor Stanglicki, a Miodrag Stanišić u Šapcu.

„Prilikom realizacije ideja za murale, ponekad je bilo i kompromisa sa lokalnim vlastima, ali nikada na uštrb kvaliteta”, kaže Ana Adamović i navodi primer Filadelfije, grada koji ima veliki problem sa uništavanjem fasada. U tom gradu oslikano je više od stotinu murala čitljivih i prepoznatljivih motiva i sadržaja.

Murali koje su realizovali umetnici u gradovima Srbije učinili su savremenu umetnost dostupnom najširim slojevima građana i omogućili komunikaciju na relaciji autor–delo–posmatrači. Učešće što većeg broja pojedinaca u različitim projektima i jeste jedan od ciljeva različitih inicijativa organizacije „Kiosk” koja je nastala upravo sa idejom da se bavi socijalno-angažovanom umetnošću.

Projekat „Pokreni grad”, nosilac BizArt nagrade, doprineo je promociji srpskih gradova sa težnjom da poboljša opštu sliku i imidž naše zemlje. Kroz saradnju umetnika i lokalne zajednice afirmisana je umetnička praksa, unapređeni su javni prostori, i oplemenjen život građana manjih sredina.