Međunarodni naučni zbornik u čast Gojka Tešića

U izdanju beogradskog Instituta za književnost i umetnost pojavio se, u tomu od hiljadu stranica, grafički i sadržajno zaista reprezentativan zbornik posvećen životu i delu Gojka Tešića. Ovaj književni istoričar, kulturolog i istraživač (rođen 1951. u Lještansku kod Bajine Bašte) proveo je deo radnog veka u institutu, a okončao ga kao redovni profesor savremene književnosti na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu. Bio je urednik „Književne reči” u periodu turbulentnih društvenih promena u Srbiji i Jugoslaviji, potom urednik u nizu izdavačkih kuća (najviše u „Službenom glasniku”) i pokretač niza izazovnih književnoistorijskih, književnoteorijskih i kulturoloških projekata.

Najdublji trag Tešić je ostavio kao istraživač srpske književne avangarde. Na tom planu, istražujući i vraćajući u žive kulturne tokove manje poznate i zanemarene stvaraoce i dela, Tešić je, prema oceni Predraga Palavestre, „sam uradio više posla nego kakav naučni institut”. I drugi ocenjivači Tešićevog doprinosa saglasni su u stavu da je reč o upornom, pouzdanom i strpljivom bibliografu i istoričaru, takoreći bez premca u novijoj srpskoj književnoj kulturi.

Tešiću se pripisuje zasluga da je u svojim brojnim autorskim knjigama i komentarima, po pravilu bogato ilustrovanim i raskošno štampanim, argumentovao živo prisustvo srpske avangarde u okvirima evropskog avangardizma, pomerajući početke srpskog modernizma na sam početak 20. veka. Vodeće mesto u srpskoj avangardi Gojko Tešić odredio je Stanislavu Vinaveru, osvetlivši njegove dodire sa delom Laze Kostića, i sa posleratnim ekspresionizmom Crnjanskog i Todora Manojlovića.

U okviru palete svojih izdavačkih poduhvata, Tešić je objavio dela Stanislava Vinavera u 17 tomova, a priredio je za štampu i rasute (i „utuljene”) spise čitavog niza drugih srpskih pisaca – od Dragiše Vasića, Rada Drainca, Grigorija Božovića i Stanislava Krakova do Miloša Crnjanski, Koče Popovića i Radomira Konstantinovića.

Mimo običaja da se to u nas radi za života, institut je oko zbornika u čast Gojka Tešića okupio 90 autora iz osam zemalja (Srbija, Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Slovenija, Nemačka, SAD, Poljska, Ukrajina i Austrija). Osim priloga esejističke i memoarske prirode, pojedini autori dostavili su opsežnije radove o svojim istraživanjima stare i nove književnosti u modernom ključu; time ova publikacija prevazilazi prvobitne kolegijalne i prijateljske ambicije i ideje i narasta do nivoa relevantnog međunarodnog naučnog zbornika dragocenog za sve koji izučavaju avangardnu umetničku, posebno književnu misao. Pored tekstova na srpskom, zbornik donosi i radove na stranim jezicima.

U većini priloga o Tešiću se govori kao o istraživaču otvorenih vidika, „lišenog mnogobrojnih književno-istorijskih predrasuda” (V. Gvozden), kao o naučniku „neuporedive mobilnosti bez zastanka” (J. Aćin). Naša kultura, prema nizu ocena iz ovog obimnog jednotomnika, duguje Tešićevim književno-istorijskim i poetičkim poduhvatima „više nego što se to na prvi pogled može prepoznati”.

Znatan deo toga duga izmiren je ovim zbornikom, koji se može čitati i kao omaž bezobalnoj radoznalosti za prevratničke ideje u književnosti i kulturi, kao dokaz smislenosti i svrsishodnosti borbe protiv zaborava.

Iza ove publikacije stao je međunarodni uređivački odbor.

Tom su uredili Igor Perišić i Vladan Bajčeta. Objavljivanje knjige finansijski je pomoglo Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja Republike Srbije.