Magična privlačnost Terazija i Gardoša

Uprkos pandemiji virusa korona, koja je dramatično promenila život svih nas, u Srbiji su čak 135.194 osobe tokom protekle godine promenile prebivalište, tj. trajno se preselile iz jednog u drugo mesto. Najveći broj ljudi doselio se u Beograd, pa je glavni grad u prethodnoj godini postao bogatiji za 14.582 nova stanovnika, a najveći broj njih doselio se u Zemun, na Zvezdaru, Voždovac i na Palilulu.

Najviše ljudi iselilo se iz Šumadije i zapadne Srbije, a od četiri regiona naše zemlje, samo su Beograd i Vojvodina u celini imali pozitivni migracioni saldo, odnosno veći broj doseljenih u odnosu na odseljene, svedoče najnoviji podaci Republičkog zavoda za statistiku o internim migracijama u 2021. godini. Međutim, bez obzira na činjenicu što u Beogradu živi gotovo četvrtina stanovnika Srbije i što se svake godine oko 15.000 osoba doseli u prestonicu, nijedna beogradska opština nije imala pozitivan prirodni priraštaj tokom prethodne godine, odnosno veći broj novorođenih od umrlih stanovnika.

Najveći broj tzv. internih migranata, tj. osoba koje su se preselile iz jednog mesta u drugo i tu promenu prebivališta prijavile MUP-u, ima 35 godina, a polna statistika svedoči da su tokom 2021. godine žene (74.838) bile te koje su češće menjale mesto stanovanja nego muškarci (60.356). Kada se prosečna starost žena migranata uporedi s prosečnom starošću prilikom sklapanja braka, dolazi se do zaključka da je veliki broj preseljenja iz jednog u drugi kraj Srbije motivisan emotivnim razlozima, odnosno venčanjem. U ovu „emigrantsku” statistiku najčešće ne ulaze studenti, jer oni u najvećem broju slučajeva ne menjaju mesto prebivališta kada odlaze na studije u velike univerzitetske centre.

Mada Beograd i dalje privlači najveći broj osoba iz cele Srbije, brojke svedoče da i sami Beograđani često menjaju svoje prebivalište. Primera radi, čak 32.822 osobe su se tokom prethodne godine preselile iz jedne u drugu beogradsku opštinu, na primer sa Čukarice na Novi Beograd, a 3.802 osobe promenile su mesto stanovanja unutar iste opštine – otišle su iz Mirijeva u Kaluđericu u opštini Zvezdara. Najviše preseljenja unutar iste opštine registrovano je u Lazarevcu, Obrenovcu i na Paliluli, a statistika svedoči da su Zemun, Voždovac i Palilula opštine s najvećim pozitivnim migracionim saldom u prestonici. Ako je suditi prema brojkama nacionalnog statističkog zavoda, s Novog Beograda, Čukarice i Rakovice, Starog grada i Vračara više ljudi se lane iselilo nego što se u njih doselilo, a jedno od mogućih tumačenja jeste prodaja stanova, čiji je kvadratni metar najskuplji u zemlji i selidba u naselja s povoljnijom cenom nekretnina.

Osim Beograda, i region Vojvodine tokom prethodne godine imao je pozitivni migracioni saldo, odnosno veći broj doseljenih od odseljenih – Novi Sad postao je bogatiji za 2.087 stanovnika, Pančevo je dobilo 125 novih žitelja, Subotica 143 stanovnika, a Temerin sto novih žitelja.

Međutim, ostatak Srbije se nezaustavljivo prazni – svega 49 opština, odnosno gradova u našoj zemlji ima pozitivan migracioni saldo, tj. veći broj doseljenih od odseljenih, dok se iz 119 opština veći broj ljudi odselio nego što se u njih doselio. Brojke Republičkog zavoda za statistiku svedoče da se najveći broj ljudi iseljava iz Šumadije i zapadne Srbije – iz ovog regiona su se tokom 2021. godine iselile 2.843 osobe više nego što se u njega doselilo. Iako se u Kragujevcu dugo pevalo „Zalud tebi Beograde hvala, kada ti je Kragujevac glava” nakon što je 1841. godine knez Mihailo Obrenović odabrao Beograd za prestonicu Srbije, iz centralnog grada Šumadije samo tokom protekle godine iselilo se 2.056 osoba, dok su se u njega doselile tek 2.063 osobe. Stanovništvo se najviše iseljavalo iz Užica, Kraljeva, Šapca, Kruševca, Prijepolja, Priboja, Despotovca, Trstenika i Tutina. I region Južne i istočne Srbije ima ozbiljan problem s depopulacijom, jer je tokom protekle godine samo na razlici između broja doseljenih i odseljenih osoba izgubio čak 2.563 osobe. Uvid u grafikone koji prate interne migracije svedoči da se najviše žitelja ovog regiona iselilo iz Bora, Leskovca, Majdanpeka, Vranja, Smedereva i Prokuplja.

O proročanskim stihovima Milovana Danojlića „Sa jedne strane svetle Terazije, a sa druge mrak do Male Azije” iz pesme „Ograda na kraju Beograda” slikovito govore rezultati istraživanja Geografskog instituta „Jovan Cvijić” pri SANU, čiji su stručnjaci posmatrali satelitske snimke noćnog osvetljenja u naseljima i došli do poražavajućeg zaključka da je veliki deo Srbije u mraku – svetla sijaju samo u Beogradu, Novom Sadu i duž Morave. U turističkim mestima, kao što su Kopaonik, Zlatibor i Fruška gora, svetla se pale samo u zimskoj ili letnjoj sezoni, a mrak je najgušći u Gadžinom Hanu, Bosilegradu, Crnoj Travi, Žagubici i Malom Crniću. To su mesta iz kojih se već decenijama odlazi na rad u inostranstvo i ona „zasvetle” tek kada dođu praznici, pa se gastarbajteri vrate kući.

Prema svim projekcijama, broj stanovnika Srbije će se u budućnosti smanjivati. Depopulacija će više pogoditi regione Zapadne Srbije i Šumadije, te Istočne i južne Srbije. Veliki gradovi će i dalje rasti, a regionalni demografski i društveni razvoj biće sve neujednačeniji. Pored velikih ekonomskih nejednakosti, postoje i razlike u regionalnom indeksu ljudskog razvoja. Naime, dok je Beogradska oblast na nivou Poljske, ostatak Srbije je na nivou regiona i zemalja Srednje i Južne Amerike, Bliskog istoka i severne Afrike.