Dijana Budisavljević nije zaboravljena

Podstaknut tekstom Zorana Mihajlovića „Ne smemo zaboraviti Dijanu Budisavljević”, objavljenim 21. jula u rubrici Među nama, želim da podsetim da je, posle 68 godina zakletog ćutanja o „najvećem humanitarnom poduhvatu u Drugom svetskom ratu” (istoričar Milan Koljanin), učinjen prvi veliki korak u vraćanju Dijane Budisavljević u naše pamćenje. Učinili su to novinar „Politike” Boško Lomović i Stevo Ćosović, glavni urednik beogradskog izdavača „Svet knjige”, 2013. godine, objavljivanjem „Knjige o Dijani Budisavljević”, koliko znam, prve u nas, i to na ćirilici i latinici. Ubrzo su izašli i prevodi na nemački i engleski, a Društvo beogradskih esperantista objavilo ju je i na esperantu. Izlasku knjige prethodio je i feljton u 10 nastavaka objavljen u listu „Politika”. Kao profesor istorije, želeo sam da je pročitam i kupio sam je među prvima.

Dijana Budisavljević, rođena Obekser, Austrijanka iz Inzbruka, spasla je iz logora NDH 15.536 mališana, od pelena do 14 godina, od kojih je, usled pretrpljenih muka, gladi i bolesti, umrlo oko tri hiljade, a 12.282 deteta su živa dočekala oslobođenje. Naravno, nije to mogla sama, imala je više od stotinu pomagača; pri kraju knjige, imenom i prezimenom, pobrojani su gotovo svi. Tako su i oni sačuvani od zaborava. Među njima je, osim Srba, bilo i pripadnika drugih naroda, svakako ljudi čija svest i osećaj humanosti nisu poklekli pred biblijskim zlodelima ustaške države. Navešću nekolicinu: Kamilo Bresler, načelnik u Ministarstvu socijalne skrbi NDH; Dragica Habazin Majka, bolničarka Crvenog križa; učiteljica Josipa Marinić; Vladimir Broz, direktor službe za Hrvate povratnike; Ante Dumbović, evidentičar u sisačkom logoru; Albert fon Kocijan, nemački kapetan; gospođa Vihlin, supruga švedskog konzula u Zagrebu; dr Salih Kulović, pronačelnik u Ministarstvu udružbe; zagrebačke književnice Maja Koh i Vera Luketić... Njih jedanaestoro su svoje učešće u Dijaninoj akciji spasavanja srpske dece iz logora platili životom.

Inače, Dijana je, kao „tabu” ličnost tokom komunističke vlasti, s mužem Julijem, u vreme „maspoka”, posle 53 godine života u Zagrebu, morala da se odseli u rodni Inzbruk. Oboje su se upokojili u dubokoj starosti: Dijana u 87, a Julije u stotoj godini života.

Bojan Cvitan