Stradanje srpske dece u ratu u BiH

Od našeg stalnog dopisnika

Banjaluka – Sudbina jedanaestogodišnjeg Slobodana Stojanovića iz malog bratunačkog sela, koga su julske noći 1992. zverski ubili pripadnici Armije BiH – nakon što se izdvojio iz zbega kako bi se vratio po psa u selo koje su zauzeli neprijateljski vojnici – jedna je od stotina tužnih priča iz ratnog perioda koje lede krv u venama.

„Svaki rat je besmisao, koji najveće posledice ostavlja na deci”, navode autori studije „Deca žrtve rata 1991–1995”, koju je objavio Republički centar za istraživanje rata. Od 1.418 stradale dece, 485 je smrtno stradalo, 428 je ranjeno, a 452 deteta bila su u logorima, zatvorima i kućnim pritvorima. Najviše dece u proteklom ratu stradalo je na području deset sarajevskih opština, gde je ratne strahote osetilo 455 mališana, a njih 107 nije preživelo. Sledi Odžak, gde su patnje prošla 142 deteta, Doboj s 94 mališana, Konjic 61 dete… Seksualno je zlostavljano ili silovano trinaestoro dece, a psihotraume i stradanje porodica zabeleženo je za 40 najmlađih.

Milorad Kojić, direktor Centra za istraživanje rata RS, kaže za „Politiku” da je od izuzetne važnosti da se posebna pažnja posveti stradaloj deci.

„Ranije smo objavili monografiju ’Šta su skrivile’, o stradanju 12 banjalučkih beba, ali stradanje dece u celoj RS moralo je da bude prikazano kroz posebnu monografiju, koja podrazumeva statističke podatke i brojke, koje naravno nisu najvažnije, jer smo prikazali i načine stradanja. Deca nisu brojevi, važnije nam je da ne zaboravimo kako i na koji način su stradala ta nevina bića. Iako kažu da se u ratu svašta dešava, ali ne može da se dešava da neko siluje dete, zatim ga ubije pred majkom, potom puca u nju, a majka pukom srećom preživi s traumom i svedočenjem o sudbini malene Mirjane Dragičević. Važno nam je da ostane istorijski dokument o zverstvima, koji će podsećati na to kroz šta su prošla srpska deca u ratu pre trideset godina”, rekao je Kojić.

Kako se navodi u monografiji, deca su ubijana na najstrašnije načine. To potvrđuju i ekshumirana dečja tela iz masovnih grobnica Ledići u Trnovu, Jajce u Carevu polju, na Treskavici, masovna grobnica Sanski Most, kao i deca ubijena na Petrovačkoj cesti.

Najviše mališana izgubilo je život od granate – njih 128 je skončalo na taj način, dok su 192 deteta ranjena. Dečica su živote gubila i od mina. Takva sudbina zadesila je 65 mališana, a mine su ranile njih 109, dok su od vatrenog oružja poginula 102 deteta, a ranjeno je 65. Na neke druge načine život je izgubilo njih 118, a 39 mališana je ranjeno.

Ubistva iz vatrenog oružja vršena su i iz neposredne blizine, pa čak i iz snajpera – 16 ubijenih i 16 ranjenih. Jedan broj dece stradao je iz neposredne blizine, od hladnog oružja i dodira izvršioca zločina – sedam ubijenih i jedno ranjeno.

Teške sudbine dece i stradanje u ratovima, koji su opisivani u filmovima kao što su „Dijanina deca”, koji svedoče o zverstvima nad mališanima u Drugom svetskom ratu, ili podaci o stradaloj deci tokom poslednjeg rata u Prijedoru i Sarajevu, potresni su podsetnici o patnjama koje u sukobima i ratnim nesporazumima pogode najmlađe i potpuno nevine kategorije stanovnika. Autori u publikaciji o stradanju dece u RS navode da u toku masovnih zločina najčešće nisu birana sredstva niti metod napada. Nisu birane ni žrtve.

„Ovakvi primeri u odnosima čoveka prema čoveku, a posebno prema detetu, pokazuju da nauka malo zna o čoveku i njegovoj prirodi”, navedeno je u monografiji.