Tužna priča s obronaka Šare

Selo Sredska, centar Sredačke župe, podno Šar-planine, nalazi se dvanaestak kilometara od Prizrena, na putu za Brezovicu. Sačinjava ga sedam zaselaka nanizanih na padinama ove prelepe planine: Račojći, Paličojći, Milačići, Bogošovce, Krajći, Živinjane i Stajkovce. U njima je od vajkada živelo stanovništvo srpske nacionalnosti. U ovim zaseocima, u kojima je šezdesetih godina prošlog veka živelo oko 2.000 srpskih duša, ponikli su brojni pravnici, profesori, lekari, inženjeri, novinari...

Kako su godine prolazile, broj stanovnika se smanjivao, jer su mladi odlazili zbog potrebe za školovanjem i loših uslova života. Nakon završetka školovanja nisu se vraćali u zavičaj, pa su u ovim zaseocima ostala samo staračka domaćinstva.

A 1999. godine, pred naletom albanskih terorista, i preostali žitelji ovog kraja morali su da odu sa svojih vekovnih ognjišta. Sredska, koja je sve do 1963. godine bila opštinski centar Sredačke župe sa 16 sela, danas deluje sablasno. Seoski dom kulture, pod čijim krovom su bile pošta, biblioteka i zemljoradnička zadruga, spaljen je i porušen. Istu sudbinu doživela je i velika samousluga, vlasništvo Trgovinskog preduzeća „Lirija” iz Prizrena. Osnovna škola „Moša Pijade” dobijala je brojne nagrade Prosvetne zajednice SO Prizren kao najurednija. Školska zgrada, u kojoj su donedavno bili smešteni pripadnici Kfora, danas je sklona urušavanju, a u poslednje vreme počeli su da je posećuju i lopovi. U sedam sredačkih zaselaka danas živi svega desetak srpskih duša u poodmaklim godinama.

Mladi nemaju nameru da se vrate jer ovde nema ni osnovnih uslova za život. Većina kuća u ovim zaseocima sravnjena je sa zemljom, dok su ostale zarasle u korov. Da nije ono malo Srba u Gornjem Selu i selima Mušnikovo i Drajčići, Sredačka župa bila bi bez Srba.

Žitelji ovog planinskog kraja na obroncima Šar-planine, njih osamdesetak, čvrsto su odlučili da ostanu na svojim vekovnim ognjištima, uprkos teškim životnim uslovima. Srbi preostali u Sredačkoj župi – naročito oni koji žive u selima zajedno s muslimanima, s kojima, kažu, nemaju problema – žale se da ih nadležni iz Srbije retko posećuju kako bi čuli s kakvim se problemima suočavaju.

S druge strane Šar-planine nalazi se Sirinićka župa. U varošici Štrpce živi više od 12.000 Srba. Pored Štrpčana, ovde su spas od albanskih terorista potražili i Srbi prognani iz Prizrena, Uroševca, Prištine i okolnih sela. Srbi iz Štrpca i okoline odlučni su da ostanu na svojim ognjištima. Iako žive u getu i svakodnevnom strahu, gorštaci iz Sredačke i Sirinićke župe na padinama Šar-planine vole svoju Šaru i Brezovicu i ne žele da napuste zavičaj. Sve dok bude bilo Srba u Sirinićkoj župi, biće ih i u Sredačkoj.

Međutim, preostale žitelje Sredačke župe najviše brine to što pojedini raseljeni Srbi iz ovog kraja prodaju svoja imanja, tako da postoji opasnost da će ovaj kraj za desetak godina biti albanizovan. Na putu Prizren – Gornje Selo, s obe strane reke Bistrice Albanci su već izgradili brojne hotele, motele, benzinske pumpe i ostale objekte.
Miroslav Todorović,
Prizren/Beograd