Nesporazum Srba i Hrvata
Na nedavno održanom evropskom prvenstvu u fudbalu, hrvatska reprezentacija imala je svoje simpatizere i u Beogradu. Posle toga nije bilo veliko iznenađenje kad se ispostavilo da teniser Mario Ančić ima svoje poštovaoce. Navijalo se za Hrvate u fudbalu, naravno, onoliko koliko može da se navija za reprezentaciju bilo koje druge zemlje: bez mnogo osećanja, ali s poštovanjem za ekipu koja ima kvalitet. Ipak, kad su u četvrtfinalu Hrvati izgubili, jednako su se smejali i aplaudirali ne samo „navijači” Turske (ili bolje rečeno: oni koji su navijali protiv Hrvatske), nego i oni koji su do tada imali simpatije za „vatrene”.
Taj čudan, paradoksalan odnos prema zapadnim susedima, sa krajnje emocionalnim amplitudama, nije rezervisan samo za sport. Tamošnja turistička organizacija objavila je, recimo, da je na njihovom primorju boravilo preko 100.000 gostiju iz Srbije. Istovremeno, ovdašnji ekonomski pokazatelji govore da je kupovina proizvoda široke potrošnje koji dolaze iz Hrvatske opala za petinu. Teško je verovati da su Hvar, Brač, Istra, koji kao i ceo taj deo jadranske obale važe za skuplje od konkurencije u Grčkoj i Turskoj, svojim cenama privukli srpske turiste. Stručnjaci, pak, tvrde da manjak novca u srpskom džepu nije razlog zbog kojeg „bajadere” i „Podravkine” supe ostaju nedirnute u rafovima. Prodaja tih i ostalih proizvoda, po prvim tumačenjima, svedena je otkako je Zagreb priznao kosovsku nezavisnost.
Ta neuniformisanost u odnosu građana prema zapadnim susedima delom se može smatrati i kao posledica politike koju je Srbija vodila prema Hrvatskoj prethodnih osam godina, kao i normalizacijom odnosa između Beograda i Zagreba. No, o kakvoj normalizaciji i o kakvoj je politici reč?
Odnos najviših zvaničnika Beograda prema Zagrebu od 2000. do ove godine zasnivao se na nekoj vrsti političke (ne)korektnosti, pa i nekoj vrsti podređenosti u odnosu koji bi trebalo da bude partnerski. Ispoljena je korektnost prema interesima, pre svega ekonomskim, hrvatske države (u Srbiji radi više stotina hrvatskih firmi, u Hrvatskoj nijedna srpska), korektnost prema žrtvama koje je podnela za vreme ratnih sukoba (Boris Tadić se prošle godine izvinio građanima Hrvatske kojima su nesreću doneli pripadnici srpskog naroda), dok su sva sporna pitanja koja su se doticala zajedničke prošlosti ili prećutkivana ili prebacivana na takozvane niže nivoe. Rezultat takve politike je robna razmena između dve države vredna oko 400 miliona dolara za pola godine, nesmetano kretanje ljudi, kulturna razmena (srpski izdavači objavili su dela bar desetak hrvatskih autora), pa i to što nije nikakva sablazan navijati za Hrvatsku nasred beogradskog Trga Republike.
Ta je državna politika nekorektna utoliko što su se sporna pitanja iz prošlosti morala pokrenuti, ukoliko je i Beogradu i Zagrebu jasno da žrtve postoje i na srpskoj strani. To se pre svega odnosi na poginule u hrvatskim vojnim akcijama, kao i na Srbe koji su izbegli iz Hrvatske tokom i posle rata, njih gotovo 400.000, kako tvrdi „Veritas”. Da to izaziva političku zategnutost svedoče oštre reakcije hrvatskih zvaničnika na izjavu Vuka Jeremića (koji je u Zagrebu u maju podsetio domaćine na zločine nad Srbima), kao i nedavne reakcije na Tadićev zahtev za izvinjenje zbog stradanja Srba. Da li će se pogoršati odnosi između Beograda i Zagreba ukoliko Srbija na najvišem nivou postavi pitanje državnih mera kojima Hrvatska onemogućava povratak prognanih (od neizdavanja dokumenata do tajnih poternica)? Hoće, ali samo privremeno. Pre nego što dospeju do kandidature za EU, i jedna i druga zemlja moraće da dokažu svoje „dobrosusedske odnose”.
Da bi omogućio prava svojih sunarodnika, Beograd ne može da računa na pomoć međunarodne zajednice i u tom smislu malo će biti od pomoći čak i od eventualne kazne Anti Gotovini i njegovim saradnicima u Hagu. U Hrvatskoj, kao i na Kosovu, praktično je izvršeno etničko čišćenje. Ono ne bi bilo moguće da nije postojala prećutna saglasnost Zapada. Da je drugačije malo je verovatno da bi Benita Ferero-Valdner, komesar EU za međunarodne odnose, mogla da izjavi da je „EU čvrsto uverena” da Kosovo „ima perspektivu evropske integracije”. Hrvatska nema perspektivu: ona se već nalazi na putu evropskih integracija.