Na spomenike krštenih junaka treba staviti Hristov krst

Kroz svetu tajnu krštenja ljudi ulaze u crkvu Hristovu čuvajući pravoslavnu veru, što poeta poje: „Na Krfu 1915./Na humkama u tuđini,/Neće srpsko cveće nići,/Pozdravite našu decu:/Nećemo im nikad stići!/Pozdravite otadžbinu,/Poljubite srpsku grudu,/Spomen žrtve za slobodu,/Neka ove humke budu.”

Septembra 2008. godine imao sam veliku čast da po blagoslovu egzarha svetog pećkog trona, arhiepiskopa i mitropolita crnogorsko-primorskog dr Amfilohija, mestobljustitelja (zamenika) obolelog svesrpskog patrijarha Pavla, o devedesetogodišnjici s potomcima besmrtnih junaka odem na proslavu proboja Solunskog fronta. Tom prilikom obavili smo molitvene pomene na Bitoljskom groblju i Zejtinliku, uz paljenje sveća i polaganje buketa cveća, kao i recitale omladine u narodnim srpskim i grčkim nošnjama.

Glavna višednevna proslava bila je u živopisnom mestu Polikastro na severu Grčke, gde je saveznička komanda donela odluku o Proboju Solunskog fronta, koji se od 1915. do 1918. godine prostirao na 600 kilometara i držale su ga savezničke trupe – francuske, srpske, engleske, grčke, italijanske (i ruske, do 1917). Proboj je izveden od 15. do 17. septembra 1918. protiv vojske centralnih sila – Nemačke, Bugarske i Austrougarske. Srpski ratnici su prodrli 50 kilometara u Makedoniju razdvojivši divizije Bugarske, koja je tražila primirje 25. septembra. Iza njih, oružje su položili i austrougarski i nemački zapovednici.

U Polikastru se nalazi divna crkva, u kojoj smo s grčkim sveštenicima održali pomen. Među poklonicima su bili i predstavnici država saveznica i naš tadašnji vojni ministar gospodin Šutanovac i održali su prikladne govore. U ovom mestu se nalaze i biste predsednika tadašnjih savezničkih vlada, pa i našeg Nikole Pašića. A kraj crkve, u centru je petostrani spomenik sila pobednica, gde stoji ima države i veliki krst. Jedino na strani Srbije stoji velika crkvena petokraka, kao da su svi srpski ratnici bili nekršteni bezbožnici, a upravo su svi kršteni i položili su živote „za krst časni i slobodu zlatnu”.

Slično je i u Podrinju, na Mačkovom kamenu, možda i još negde. Austrougarska vojska satirala je posle srpske pobede na Ceru zapaljenu Srbiju i Srbe, a na Mačkovom kamenu bilo je oko 2.000 mrtvih „od obe vojske”. U Krupnju, u Crkvi Vaznesenja Gospodnjeg, kraj koje je i sad Ulica Josipa Broza, pod oltarom hrama je mala kosturnica div-junaka i njihova odlikovanja. Da je sreće i pameti, glavna ulica Krupnja nosila bi ime junaka Mačkovog kamena, a ne ono koje sada nosi.

Protojerej dr Aleksandar Sredojević,
Beograd