Vrhunac inflacije u Nemačkoj - četiri triliona maraka za jedan dolar

Danas je utorak, 15. novembar, 319. dan 2022. Do kraja godine ima 46 dana.

1492 - Španski moreplovac Kristofor Kolumbo napravio je

zabelešku o upotrebi duvana među američkim Indijancima, što je

prvi pisani dokument o toj biljci koja je ubrzo osvojila svet.

1577 - Engleski gusar, admiral Frensis Drejk započeo je

putovanje tokom kojeg će oploviti svet, postavši nakon

trogodišnje plovidbe prvi Englez kojem je to uspelo. Tokom

putovanja obišao je obale Afrike i Amerike, izvodeći usput

povremene pljačkaške napade na španske brodove.

1752 - Rođen je Ðorđe Petrović Karađorđe, vođa Prvog

srpskog ustanka. Karađorđe je tvorac novovekovne srpske države

i rodonačelnik kraljevske porodice Karađorđević. U

Austrijsko-turskom ratu (Kočina Krajina) borio se kao frajkor

(dobrovoljac) u sastavu jedinica kapetana Koče Anđelkovića, na

austrijskoj strani. Kao buljubaša (turski čin u rangu komandanta

bataljona) učestvovao je u akcijama protiv Janjičara. Na zboru

srpskih prvaka u Orašcu 14. februara 1804. izabran je za "vožda"

u borbi protiv Turaka. Isteravši Turke iz Beogradskog pašaluka

(Smederevskog) posle pobeda na Ivankovcu, Mišaru i Deligradu i

oslobođenja Beograda, nastojao je da izdejstvuje priznanje Srbije,

ali međunarodni uslovi nisu bili povoljni. Pokušavao je da se

osloni na Rusiju i 1807. stvorena je neka vrsta srpsko-ruskog vojnog

savezništva, što je okončano za Srbiju krajnje nepovoljnim

Bukureštanskim mirom 1812. Posle sloma ustanka 1813. izbegao je u

Austriju, zatim u Rusiju, da bi po povratku u Srbiju 1817. tragično

nastradao.

1891 - Rođen je nemački feldmaršal Ervin Romel, nazvan

"pustinjska lisica", koji je kao komandant ekspedicionih snaga

Nemačke u Drugom svetskom ratu 1941. i 1942. zabeležio više

pobeda nad saveznicima u severnoj Africi, ali je u decembru 1942.

poražen u ključnoj bici kod El Alamejna. Nije uspeo da spreči

savezničko iskrcavanje u Normandiji u junu 1944. a posle neuspelog

atentata na Hitlera u julu 1944. u koji je bio umešan, primoran

je da izvrši samoubistvo.

1914 - Rođen je narodni heroj Petar Drapšin, general,

dobrovoljac u Španskom građanskom ratu, jedan od organizatora

ustanka u Hercegovini. Bio je komandant 12. divizije, Šestog

udarnog korpusa i Četvrte armije i Prve tenkovske armije. Vojničke

sposobnosti je ispoljio naročito u oslobađanju Istre i Trsta.

Krajem 1945. gine nesrećnim slučajem.
1920 - Skupština Društva naroda je održala prvu sednicu

u Ženevi. Društvo je osnovano posle Prvog svetskog rata s ciljem

obezbeđenja mira i međunarodne saradnje, ali je ubrzo zbog

suprotnosti među velikim silama izgubilo na značaju.

1923 - Galopirajuća inflacija u Nemačkoj je dostigla

vrhunac - četiri triliona maraka menjano je za jedan američki

dolar.

1928 - Veliki fašistički savet u Italiji postao je

vrhovno telo u zemlji i preuzeo je svu vlast.

1929 - Umro je srpski arhitekta Andra Stevanović, član

Srpske kraljevske akademije, profesor Velike škole i Beogradskog

univerziteta. Projektovao je više monumentalnih građevina,

uključujući zgrade Uprave fondova (danas Narodni muzej),

Beogradske zadruge u Karađorđevoj, Srpske kraljevske akademije

(danas SANU). Proučavao je staru srpsku crkvenu arhitekturu i

sakupio je značajnu građu za monografije o manastirima

Gračanica, Kalenić, Dečani.

1942 - U ilegalnoj štampariji u Novom Sadu u Drugom

svetskom ratu štampan je prvi broj "Slobodne Vojvodine". List je

kasnije štampan povremeno u Surduku, a posle sloma okupatora počeo

je da izlazi kao dnevni list u Novom Sadu. Počev od 1. januara 1953.

izlazi pod imenom "Dnevnik".

1942 - Kod Gvadalkanala u Tihom okeanu u Drugom svetskom

ratu je okončana trodnevna bitka japanske i američke flote i

avijacije, koja je označila preokret u ratu na Pacifiku. Japanci su

pretrpeli manje gubitke u brodovima, ali je strateški uspeh pripao

Amerikancima, koji su pored brodova uništili gotovo kompletnu

japansku diviziju.

1946 - Ugovorom potpisanim u Lingđatiju Holandija je

priznala Indoneziju, ali samo na teritoriji Jave, Sumatre i Madure.

Holandija je, suprotno ugovoru, 1947. i 1948. pokušala oružjem da

da ponovo zaposedne Indoneziju, ali je na konferenciji u Hagu 1949.

definitivno priznala nezavisnost te zemlje, koja je bila njena

kolonija pod imenom Holandska Istočna Indija.

1971 - Delegacija Kine je prvi put zvanično zauzela mesto

u UN. Do tada je Kinu predstavljao Tajvan, kao nacionalistička Kina

(nekomunistička).

1976 - Umro je srpski glumac Milivoje Živanović, prvak

Jugoslovenskog dramskog pozorišta. Karijeru je počeo u putujućem

pozorištu Udruženja glumaca, a zalaganjem Branislava Nušića

postao je stalni član Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu.

Kasnije je prešao u Skoplje, a 1932. ostvario je dugogodišnji san

- primljen je u Narodno pozorište u Beogradu. Kad je 1947. osnovano

Jugoslovensko dramsko pozorište, koje je okupilo veliki deo

glumačke elite, našao se u novom ansamblu. Za izuzetne glumačke

kreacije dobio je niz priznanja, uključujući "Zlatnu medalju

Stanislavskog" koju mu je dodelio Moskovski hudožestveni teatar na

čijim je daskama često gostovao.

1976 - Sirijska armija je preuzela punu kontrolu nad

Bejrutom, u pokušaju da okonča 18-mesečni građanski rat u

Libanu.

1978 - Prilikom pada, u Šri Lanki, islandskog putničkog

aviona "DC-8", koji je iz Meke prevozio indonežanske muslimanske

hodočasnike, poginulo je svih 175 putnika i osam članova posade.

1983 - "Turska Republika Severni Kipar", koju je priznala

jedino Ankara, proglasila je "nezavisnost".

1988 - Prvi sovjetski raketoplan "Buran" poleteo je na

uspešan let u Kosmos. Bila je to letelica koja je mogla uspešno

da sleti nazad na Zemlju, kao i da se ponovo koristi u vasionskim

letovima, nasuprot ranijim tehničkim rešenjima.

1988 - U Alžiru je palestinska skupština u izbeglištvu

proglasila nezavisnu palestinsku državu na Zapadnoj obali i Gazi

s Jerusalimom kao glavnim gradom.

1990 - U prvom sporazumu od Drugog svetskog rata koji se

odnosio na konvencionalno naoružanje, Varšavski pakt i NATO su se

u principu dogovorili da drastično smanje količinu tog oružja.

1994 - Predsednik Austrije Tomas Klestil priznao je

prilikom obraćanja članovima izraelskog parlamenta (Kneset) da

je njegova zemlja propustila da u prošlosti prizna ulogu koju

je imala u nacističkim zločinima.

2002 - Ruski general Igor Šifrin ubijen je u zasedi

čečenskih islamskih terorista u Groznom.

2003 - Ispred dve sinagoge u centru Istanbula skoro

istovremeno su eksplodirala dva automobila puna eksploziva,

usmrtivši ukupno 23 osobe. Odgovornost je preuzeo "Islamski front

boraca Velikog Istoka", osnovan 1985. godine s ciljem da formira

islamsku državu u Turskoj.

2005 - Izraelski i palestinski zvaničnici postigli su

dogovor koji, prvi put od izraelske okupacije 1967. godine, daje

Palestincima kontrolu nad graničnim prelazom Rafa, između pojasa

Gaze i Egipta.

2009 - Umro je patrijarh srpski Pavle. Rođen

je 1914. u Slavoniji, teologiju je završio u Beogradu a

postdiplomske studije u Atini. Zamonašio se 1946. a 1957,

postao je arhijerej. Na čelu Srpske pravoslavne crkve nalazio

se od 1990. Uživao je veliku popularnost, najviše zbog

naglašene skromnosti.

2012 - Sirijska Opservatorija za ljudska prava objavila

je da je u toj zemlji tokom 20 meseci, od početka oružanih sukoba,

poginulo više od 39.000 osoba, i to 27.410 civila, 9.800 vojnika i

1.359 vojnih dezertera, pri čemu je naglašeno da ove brojke

verovatno nisu potpune.