Prenaseljena planeta, Srbija se prazni

U danu kada je planeta proslavljala rođenje osmomilijarditog stanovnika, devojčice Vinis Mabansag, koja je svet ugledala u ranim jutarnjim časovima 15. novembra u Manili, čelnici regionalne kancelarije Populacionog fonda Ujedinjenih nacija saopštili su da će naša zemlja do sredine veka izgubiti petinu svog stanovništva. Srbija je peta zemlja na svetu u kojoj se broj stanovnika smanjuje najvećom brzinom – samo na osnovu negativnog prirodnog priraštaja naša zemlja je između dva popisa stanovništva izgubila pola miliona stanovnika. Zbog pandemije virusa korona, nikada u novijoj istoriji nismo imali toliko smanjenje ljudi za samo godinu dana kao protekle godine. Procene Republičkog zavoda za statistiku govore da se u 2021. godini svakoga dana rađalo svega 170 beba, a umiralo čak 374 osoba, zbog čega smo za samo 365 dana ostali bez grada veličine Zrenjanina.

Surova statistika svedoči da samo 32 od 233 države na svetu beleže pad broja stanovnika, a svega 18 zemalja ima negativan prirodni priraštaj. Od tih 18 država, samo 13 njih se suočava i sa negativnim prirodnim priraštajem i sa migracijama, a među njima se nalazi i Srbija. Listu država u kojima se beleži najdramatičniji pad stanovnika predvode Bugarska, Litvanija, Letonija i Ukrajina, a među deset zemalja najviše pogođenih depopulacijom nalaze se i Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Moldavija, Japan i Albanija.

Iako je pandemija značajno uticala na statistiku mortaliteta, odlazak kovida 19 u istoriju svetskih epidemija sigurno neće zaustaviti proces depopulacije u Srbiji, jer se u našoj zemlji od 1956. godine ne rađa dovoljno dece za prostu reprodukciju nacije, a od 1992. godine beleži se negativni prirodni priraštaj, tj. veći broj umrlih od rođenih. Generacija žena koja sada odlazi u porodilište je za trećinu manja od generacije njihovih majki, a iz godine u godinu smanjuje se broj žena u fertilnom periodu – od 20. do 35. godine, što jednostavno znači da nema ko da rađa decu. Statistika takođe svedoči da će deset odsto beba rođenih danas za 25 godina napustiti Srbiju.

Ako se nastave postojeći demografski trendovi, u našoj zemlji će do 2050. godine živeti svega četiri ili pet miliona ljudi, a celokupno stanovništvo biće koncentrisano u Beogradu i Novom Sadu. Ne samo metaforično, već i bukvalno. Procene govore da će Beograd do sredine veka izgubiti 3,8 odsto stanovnika, ali će Vojvodina ostati bez petine svojih žitelja, a jugoistočna Srbija bez 40 odsto stanovnika. Opusteće i rubovi zapadne Srbije, kao i brojna planinska područja. Dugoročne projekcije glase da će 18 od 25 oblasti u Srbiji do 2100. godine izgubiti više od polovine svog stanovništva.

Podaci Republičkog zavoda za statistiku govore da je u poslednjih dvadeset godina u Srbiji prosečna starost stanovništva porasla sa 40,2 na 43,5 godina. Istovremeno, udeo dece mlađe od 16 godina opao je sa 16,1 na 14,3 odsto u opštoj populaciji, dok je udeo starijih od 65 godina povećan sa 16,6 na 21,3 odsto. To znači da je svaka peta osoba u našoj zemlji starija od 65 godina, a tek svaka sedma mlađa od 16 godina. Negativni demografski trendovi utiču i na smanjenje broja radno aktivnog stanovništva sa 67,3 odsto na 64,4.

Čelnici Populacionog fonda Ujedinjenih nacija ističu da je demografskoj ekspanziji planete pre svega kumovao „bebi-bum” u Aziji i Africi, a nosioci rasta svetskog stanovništva biće Demokratska Republika Kongo, Egipat, Etiopija, Nigerija, Pakistan, Filipini i Tanzanija. Sa druge strane, Stari kontinent iz demografski opravdanog razloga nosi ovaj naziv – ni u jednoj zemlji Evrope ne rađa se dovoljno beba za prostu reprodukciju nacije.

Prosečna žena u zapadnoj Evropi rađa 1,6 dece, u jugoistočnoj i istočnoj Aziji 1,7 naslednika, a u centralnoj i istočnoj Evropi i Severnoj Americi 1,8. U Latinskoj Americi prosečna žena rađa 2,2 deteta, u južnoj Aziji 2,3, u severnoj Africi i zemljama srednjeg istoka 2,7, a u subsaharskoj Africi 4,6 dece. Upravo zbog toga, komparativna demografska statistika govori da prosečna starost stanovnika Evrope iznosi 41 godinu, dok je u podsaharskoj Africi samo 17. Mada su žene u Nigeru svetske rekorderke po broju rođene dece (prosečna majka u ovoj afričkoj uzemlji rodi čak sedmoro dece), istraživanje britanske humanitarne organizacije „Spasimo decu” govori da je, u konkurenciji od 144 analizirane države sveta, ovo najgora zemlja za život žena. Naime, čak dve trećine devojčica u Nigeru stupi u brak pre punoletstva.

Iako je Kina sa 1.425.858.330 stanovnika druga najmnogoljudnija zemlja na svetu, koja je tek pre sedam godina ukinula politiku jednog deteta, vitalni grafikoni ove zemlje pokazuju da žene u ovoj zemlji rađaju jedno ili najčešće nijedno dete. To je obrazac koji je duboko ukorenjen i jako teško ga je promeniti, ističu predstavnici Ujedinjenih nacija, koji skreću pažnju na poznatu demografsku zakonitost – u najrazvijenijim zemljama planete rađa se najmanje beba. U tehnološkoj prestonici planete, dalekom Japanu, prosečna žena rodi svega 1,3 deteta.