Bronzana muza Laze Kostića

Novi Sad – Spomenik Lenki Dunđerski iz poznate veleposedničke porodice Dunđerski, ženi koja je bila i pesnička muza Laze Kostića, podignut je u njenom rodnom Srbobranu, gde je rođena krajem 19. veka. Sa šeširom na glavi i suncobranom u ruci, u dugačkoj haljini kakve su nošene u tadašnjim građanskim porodicama, bronzana Lenka u prirodnoj veličini „šeta” stazom na srbobranskom Trgu slobode.

Lenkin lik i zanos pesnika ispisali su njegove čuvene stihove „Santa Marija dela Salute”, nakon što je saznao za preranu smrt mlade žene. Pesma se i danas smatra najlepšom ljubavnom u srpskoj književnosti, ali je u Srbobranu ta priča o ljubavi i neprolaznoj poeziji deo šire slike koja nastoji, kroz prizmu građanske porodice Dunđerskih, da progovori o svom identitetu i razvoju.

Ovde je nedavno održan i naučni skup „Porodica Dunđerski – građanska kultura srpske Vojvodine”. Matica srpska je u saradnji sa opštinom dovela u Srbobran 13 istoričara, istoričara umetnosti, književnika, da bi se osvetlio uticaj Dunđerskih na društvene tokove. Kao i spomenik, skup je deo manifestacije „Lenkin prsten” iza koga stoji lokalni Dom kulture.

Sekretar Matice srpske Milan Micić kaže za „Politiku” da se naučni skup o Dunđerskima drugi put organizuje i da je ta porodica deo identiteta građanske srpske kulture od polovine 19. do sredine 20. veka.

„I spomenik je važan za Srbobran, jer tu izuzetnu priču srpske kulture vizuelno prezentuje, što doprinosi ambijentu. Priča je šira jer su Dunđerski, u istoriji srpskog naroda, simbol srpskog građanstva u Austrougarskoj. Istovremeno su simboli nestajanja i uništavanja tog građanskog sloja posle 1945, jer im je sve oduzeto, a ime ukaljano, što porodica nije zaslužila”, navodi Micić.

Spomenik je delo vajara Stevana Filipovića, a izliven je u umetničkoj livnici Stanišić sa Čeneja, gde su pre napravljena i dva spomenika Lazi Kostiću, postavljena u Novom Sadu i Somboru 2011. godine. Finansijski je Srbobranu pomogla pokrajina Vojvodina, koja takođe ulaže novac u obnovu lokalnog Doma kulture. Resorna vojvođanska sekretarka Dragana Milošević, koja je svečano otkrila spomenik, nada se da će sledeće godine, kako je saopšteno, biti završena započeta rekonstrukcija Doma kulture u Srbobranu i da će se sledeći „Lenkin prsten” realizovati u sređenom prostoru.

Na naučnom skupu o čuvenoj porodici, sa temom „Pogled u budućnost Bogdana Dunđerskog”, jedan od učesnika bio je Zoran Subotički. On je i autor „Čudesnog sveta Dunđerskih”, projekta iz 2015. godine. Napisao je dramske tekstove o Lenki Dunđerski i Lazi Kostiću, o Lenkinom ocu Lazaru, kao i o njegovom bratu Bogdanu Dunđerskom koji je možda najpoznatiji po tome što je podigao dvorac Fantast u Bečeju, sada već duže vreme zakatančen, jer se oko njega vodi spor. Po tekstovima Subotičkog, drame su igrane po vojvođanskim dvorcima i kaštelima.

„Već duže zagovaram tezu da Srbobran mora da veže svoj identitet za porodicu Dunđerski. Fokus treba da je na dovođenju ljudi u Srbobran da vide to kulturno nasleđe. Zasad opština od toga nema ništa, ali na tome se radi”, kaže za „Politiku” Subotički.

On je na naučnom skupu podsetio na zanimljivu ličnost Bogdana Dunđerskog posvećenog poljoprivredi, koja mu je omogućila mondenski život, ispunjen hedonizmom, uživanjima u lepoti. Subotički za naš list ističe i da je Bogdan testamentom ostavio imovinu Matici srpskoj koju je time obavezao da dvorac Fantast posluži za obrazovanje poljoprivrednika u poljoprivrednoj akademiji.

„Niko dotad nije osmislio takvu genijalnu ideju. Treba poštovati ideju nekoga ko ostavlja testament. Po mom mišljenju, bila bi to ustanova poput Petnice, neka agro-Petnica”, kaže Subotički.