Hodoljublja Tibora Sekelja po Okeaniji

Subotica – Kako opisati život čoveka koji je više od polovine 20. veka proveo u putovanjima do teško pristupačnih mesta, družio se sa pripadnicima lokalnih plemena, do kojih je retko stizala noga Evropljana i kamerom ovekovečio autentične etnografske i antropološke materijale? Kako opisati jednog od najčešće prevođenih Jugoslovena, koji je obogatio ovdašnju muzeologiju?

Život Tibora Sekelja (1912–1988) zaista je bio avantura, pustolovina čoveka otvorenog duha, ogromne humanosti i neiscrpne ljubavi za ljude. Njegova zaostavština je velika, a čine je zapisi sa putovanja, objavljene knjige i jedinstvena zbirka predmeta koje je donosio sa svojih putešestvija.

Deo tog bogatog života predstavljen je na izložbi „Tibor Sekelj u Okeaniji” u subotičkom Gradskom muzeju, čiji autor je muzejski savetnik Viktorija Šimon Vuletić, etnolog i antropolog.

Ovo je godina u kojoj se obeležava nekoliko Sekeljevih jubileja – 110 godina od rođenja, pola veka od dolaska na čelo Gradskog muzeja u Subotici i tri i po decenije od dobijanja Plakete za životno delo, tada najvišeg gradskog priznanja. Viktorija Šimon Vuletić odlučila je da na izložbi predstavi jedno od njegovih značajnih putovanja i istraživanja.

„Jugoslovenska radio-televizija je 1970. poslala Tibora Sekelja na put u Okeaniju, odnosno Australiju, Novu Gvineju i Novi Zeland, gde je proveo šest meseci. Rezultat je bila petodelna dokumentarna serija, koja se danas čuva u arhivu HRT u Zagrebu. Kao rezultat tog putovanja nastala je i knjiga ’Papuanski dnevnik’, koja nam otkriva ne samo Sekelja kao svetskog putnika već i kao etnologa i antropologa”, objašnjava autorka izložbe.

Viktorija Šimon Vuletić beleži kako je Sekelj u „Papuanskom dnevniku” iskazao veliku osetljivost zbog diskriminacije i nepoštovanja domorodačkih tradicija, koje su smatrane divljačkim i kanibalskim. Sekelj piše o istrebljivanju urođenika koji postaju jeftina radna snaga „nepovezanih došljaka”.

U subotičkom Gradskom muzeju izloženi su radovi Aboridžina na kori drveta, autentične priče iz života stanovništva Okeanije, a posebnu vrednost predstavlja i što su precizno dokumentovani autori crteža. Izloženi su i pojedini upotrebni predmeti, pažljivo ukrašeni, ali i deo bogate bibliografije Sekeljevih izdanja na različitim jezicima. Tu su i njegovi koferi koje je nosio na putovanja, fotografije uže porodice stradale u holokaustu, kao i njegova mladalačka fotografija iz gimnazijskih dana u Nikšiću.

Od najranijih dana Sekeljev život obeležen je putovanjima. Rođen je u Spiškoj Soboti (danas Slovačka), a nekoliko meseci po njegovom rođenju otac veterinar dobija posao u Čeneju, odatle odlaze za Kikindu, pa u Nikšić. Tamo je osnovao planinarski odred, čija jedna četa i danas nosi njegovo ime. Svoja putovanja započinje 1939. odlaskom u Argentinu, što mu je verovatno i spasilo život, jer je gotovo čitava njegova porodica stradala u logorima smrti. Odrastao je u višejezičnoj sredini, što je verovatno uticalo da nauči 25 jezika, a postao je i promoter univerzalnog jezika – esperanta.

Završio je pravni fakultet, ali se pravničkim poslom nikada nije bavio. Postao je direktor Gradskog muzeja u Subotici 1972. godine i u tom gradu živeo do smrti, 1988. godine. Sticajem okolnosti, nije podržana ideja da se u posebnom legatu u Subotici sačuvaju predmeti koje je donosio s putovanja. Zbog toga je oko 700 predmeta iz Sekeljeve zbirke poklonjeno Gradskom muzeju u Senti, dok se 80 predmeta iz Australije, Papue i Nove Gvineje nalazi se u Etnografskom muzeju Zagreba. Deo toga pozajmljen je za izložbu u Subotici, u čijem Gradskom muzeju se nalazi svega devet predmeta s putovanja po Okeaniji.