Sećanje na proboj u slobodu

Niš – Komemorativnim skupom juče je u Nišu obeležena 81. godišnjica herojskog proboja zatočenika iz logora na Crvenom krstu. Grupa od 147 golorukih logoraša je 12. februara 1942. godine napala stražare – pripadnike nemačke okupacione vojske i njihovih domaćih pomagača, što je u istoriju Drugog svetskog rata upisano kao prvo organizovano bekstvo iz nekog nacističkog kazamata u porobljenoj Evropi.

Delegacije Vojske Srbije, MUP-a, brojnih udruženja za negovanje slobodarskih tradicija, grada Niša i Nišavskog okruga, položile su vence i cveće kraj bedema preko kojih su logoraši krčili put u slobodu. Sveštenstvo Niške eparhije služilo je opelo stradalima u logoru na Crvenom krstu.

Proboj, koji je predvodio Branko Bjegović, izvršen je po ciči zimi u ranu zoru. Na bedemima opasanim bodljikavom žicom, živote su položila 42 logoraša, a preostalih 105 su se domogli slobode. Preko prigradskog naselja Komren i sela Hum, Brenica i Leskovik, bežeći pred poterom Nemaca, uspeli su da stignu do partizanske baze na Kameničkom visu. Većina njih se potom pridružila jedinicama narodnooslobodilačke vojske.

Branko Bjegović, rodoljub i organizator bekstva, rođen 1920. godine, bio je student prava i pesnik iz Gline, u Hrvatskoj. Zbog političkog delovanja osuđivan je pre Drugog svetskog rata u Zagrebu. Okupacija Jugoslavije zatekla ga je u Novom Sadu, a po izbijanju ustanka u Srbiji pristupio je Kraljevačkom partizanskom odredu. Zarobljen je u Rudnici, odakle je prebačen u logor na Crvenom krstu u Nišu. Nekoliko meseci nakon proboja iz logora, poginuo je krajem proleća 1942, kao pripadnik Ozrenskog partizanskog odreda. Po Branku Bjegoviću nazvano je jedno od većih niških gradskih naselja.

Posle rata, o zloglasnom logoru u Nišu i stratištu rodoljuba na Bubnju prikupljena je obimna dokumentacija, fotografije, pisma, i lični predmeti logoraša. Memorijalni kompleks otvoren je 12. februara 1967, za večni spomen i sećanje na epopeju stradanja i heroizma, a 12. februara 1967. godine otvoren je Memorijalni kompleks kao večno sećanje na stradanje i herojski otpor naroda. Prošle godine štampana je monografija „80 godina Memorijalnog kompleksa ’12. februar’”, koja sadrži osnovne podatke o logoru smrti u Nišu, autora Nebojše Ozimića, višeg kustosa Narodnog muzeja Niš.