Prvi gerilci u okupiranoj Evropi

U „Politici” je 3. januara objavljen tekst „Rasvetljavanje ratnih i poratnih sudbina pripadnika JVuO”, autora Branka Pejovića, u kojem pored ostalog piše: „Kada je buknuo Drugi svetski rat, a zrele su ih godine stigle, nisu se sklonili i zakletvu pogazili. Stali su pod barjak prvog gerilca okupirane Evrope, pošli na put stradanja sa teškim bremenom i osetili težinu zakletve... Ovo beleži upravo objavljena knjiga ’Težina zakletve’, mladog autora Dejana Đerića, poznatog po knjizi ’Slomljena krila Zlatibora’, o četničkom spasavanju savezničkih avijatičara... Đerić ističe... u tom duhu mu je i ’Težina zakletve’ koja baca svetlo na zatamnjene sudbine i stradanja pripadnika Jugoslovenske vojske u otadžbini u ratnom i poratnom vremenu...”.

U prvoj knjizi „Istorija Ravnogorskog pokreta”, na strani 99, autor Kosta Nikolić piše:

„Kada su krenule prve partizanske akcije, Mihailovićev pokret je još bio u fazi organizovanja, sa planovima o podizanju opštenarodnog ustanka u datom momentu – kada se izvede organizacija pokreta otpora, stvore vojne formacije, Nemačka oslabi na frontovima i stigne značajnija saveznička pomoć ili eventualno bude izvedena invazija Balkana.”

Po navedenom, Draža Mihailović nije bio ni prvi gerilac u Jugoslaviji, već su to bili partizani. Međutim, prvi gerilci u okupiranoj Evropi bili su u Poljskoj – još 1939. godine, posle nemačke okupacije.

Na Teheranskoj konferenciji (28. 11 – 1. 12. 1943) Čerčil, Staljin i Ruzvelt su odlučili da se u Jugoslaviji pomažu samo partizani jer se bore protiv Nemaca, a ne i četnici, koji to ne rade. Ta odluka nije promenjena ni posle evakuacija savezničkih avijatičara iz Pranjana, jer nije bilo četničkih akcija protiv okupatora.

Juna 1944. Draža Mihailović nije više bio vojni ministar u Vladi Kraljevine Jugoslavije, a avgusta iste godine kralj Petar Drugi Karađorđević kao vrhovni komandant i JVuO ukinuo je Štab Vrhovne komande JVuO, a Dražu Mihailovića razrešio dužnosti načelnika Štaba Vrhovne komande.

Kralj Petar Drugi je 12. septembra 1944. u govoru preko Radio Londona pozvao sve Srbe, Hrvate i Slovence da stupe u oslobodilačku vojsku maršala Tita, a ko se ne odazove pozivu nosiće žig izdaje pred narodom i istorijom. Ovim je prestala da postoji JVuO, a oni koji se nisu odazvali navedenom pozivu pogazili su zakletvu datu kralju, poneli žig izdaje i postali odmetnička vojska Draže Mihailovića.

Dragoslav Dimitrijević,
Beograd