Tri veka Niške tvrđave

Niš – Ove godine obeležava se 300 godina od završetka izgradnje Niške gradske tvrđave, jednog od najstarijih i najznačajnijih objekata i istorijsko-kulturnih spomenika. Objekat su na temeljima velikog vojnog utvrđenja sagradili na početku 18. veka Osmanlijski Turci, a sadašnji i do danas nepromenjeni izgled dobio je 1723. godine.

Istorija ove tvrđave počela je da se ispisuje u prvom veku nove ere, kada su u ovom delu Balkana rimske legije utirale put novoj svetskoj civilizaciji. Tvrđava je više puta kroz vekove rušena, ali i obnavljana od Rimljana, Vizantijaca i drugih naroda i plemena koja su prolazila ovim prostorima ili pokušavala da se nasele. Konačni izgled dobila je tokom vladavine Osmanlija, a monumentalna građevina sagrađena je u vreme velikih ratnih sukoba u 17. i 18. veku između Osmanske i Habzburške monarhije, vođenih na teritoriji današnje Srbije. Cilj je bio odbrana grada...

Su turskom opsadom Beča 1683. godine Turci su započeli, kako su planirali, konačni obračun sa Austrijom u želji da poraze Habzburšku monarhiju. Kako to ipak nisu uspeli, posle više vekova su se našli u povlačenju, a Karlovačkim mirom iz 1699. godine granica između dva carstva ponovo je vraćena na Savu i Dunav. Već početkom 18. veka Turci gube Beograd, a Požarevačkim mirom 1718. godine Austrija dobija Banat i deo Srbije severno od Zapadne Morave. Po projektima svojih generala i iskusnog stručnjaka za fortifikacijske objekte Nikole Doksata, nastavljaju da utvrđuju moćnu Beogradsku tvrđavu, dok su Turci bili primorani da počnu izgradnju novog uporišta koje će učvrstiti ugrožene granice carstva. Tako su, sultanovom poveljom od 19. februara 1719. godine započeli izgradnju Tvrđave u Nišu, koji postaje centar beglerbegluka Rumelija – turskih poseda na tlu Evrope. Visina bedema Niške tvrđave u dužini od 2.100 metara, bila je osam metara, a ukupna površina utvrđenja bila je oko 22 hektara.

Na završetku izgradnje na glavnoj tvrđavskoj Stambol kapiji (Niška tvrđava ima četiri velike kapije), postavljena je kamena ploča sa natpisom: „Car koji je veličanstven kao Aleksandar, car koji je slavan kao Darije, jeste sultan svih sultana svetlih, Ahmet Han. On načini grad niški po Aleksandrovom sistemu i stavi dušmaninu na put gvozdenu prečagu. On namesti ovom gradu gvozdene kapije tako da mu pozavidiše i Rodos i Kandija. Na zidovima gradskim sagradi kule, a bedeme mu podiže do svoda nebeskoga...”

Ova tabla i danas stoji iznad Stambol kapije na Gradskoj tvrđavi u Nišu.

Turci ostaju u Nišu do oslobođenja južnih i jugoistočnih krajeva Srbije od njihovog ropstva. U međuvremenu na teritoriji tadašnje Turske i Austrije dolazi do nacionalnog buđenja srpskog naroda koje je okončano bunom i stvaranjem najpre srpskih autonomija Kneževine Srbije u Osmanskom carstvu i Vojvodine Srbije u Habzburškom carstvu, a zatim i nezavisne države Srbije, posle čega je i rođena moderna srpska država...

Uoči obeležavanja tri veka od izgradnje Niške tvrđave najavljuje se da će grad ka osnovati javno preduzeće koje će biti zaduženo za brigu i čuvanje, održavanje i gazdovanje ovim monumentalnim objektom.