Povest o šabačkim Kurtovićima

Dopis „Trebinjski Srbi u Trstu” autora Milivoja Mišo Rupića podstakao me da pitam da li je Jovan Jovo Kurtović, rođen u trebinjskom selu Začula, u srodstvu sa šabačkim Kurtovićima „Prvi među najbogatijima” (Novica Prstojević „Pošetali šabački trgovci”).

Hroničari su zapisali da su se Kurtovići pojavili u Šapcu još u Karađorđevo doba, odnekud iz Hercegovine, zajedno sa imućnim porodicama Paranosa, Krsmanovića, Škuljevića i Kovačevića. Rodonačelnik, Josif Josa Kurtović, pominje se već 1809. godine. Počeo je, kao i većina drugih, u malom dućanu, da bi, kao svedok tog uzbudljivog šabačkog stoleća, stigao do više od hiljadu hektara oranica i livada. Postao vlasnik desetine lepih zgrada i velikih radnji i kafana. Uvoznik i izvoznik čiji se imetak i kapital tada merio, po zvaničnoj statistici, hiljadama i hiljadama dukata. Među prvima, uključio se u izvoz svinja i uvoz soli, uz Nikolu Milićevića Lunjevicu (oca kneginje Drage Mašin) i moćnog Tomu Vučića Perišića...

Pominjali su ga prvi Cicvarići u onoj varoškoj himni „Rod rodila ranka kruška”. Već negde 1830. godine, kao znak te postojanosti, Josif je u centru Šapca, u Karađorđevoj ulici, podigao Beli dvor. Tu su navraćali i Jevrem Obrenović, Vuk Karadžić, pašenog Toma Vučić Perišić i drugi znameniti varošani. Iz popisa imovine u Srbiji, iste te 1862. godine, saznajemo da su Kurtovići u to vreme posedovali šest kuća u Šapcu, meanu, pivaru, tri prazna placa, zemlje oraće i kosaće i pod šumom 200 lanaca... Imanja u Beogradu, na Karaburmi i na Paliluli, zemlju u srezu posavotamnavskom, pa onu u Belotiću, Pričinoviću, Sovljaku, kao i velike prihode od trgovine, ciglane, boltadžijskog, lončarskog i gvožđarskog rada...

Josif Josa Kurtović i njegova prelepa supruga, Grkinja, Friderika, zvana Šana, nisu iza sebe ostavili potomaka. Josif je umro 2. septembra 1900. godine, isprativši svoj devetnaesti vek, a tri godine pred smrt napisao je testament. Ovim testamentom, Pavle K. Kurtović, kao glavni naslednik, dobio je čuvenu porodičnu kuću u Karađorđevoj ulici, sa svim ostalim zgradama i imovinom, paradnim konjima i kolima (baš 25. februara 1925. i šabačkim ulicama su, kako sam to ranije i pesniku Dragiši Penjinu ispričao i on to u pesmu stavio, kružili fijakeri s Cicvarićima i uglednicima – priča Pajin sin Kosta Koka Kurtović... pesma „Kad je deda lumpovao” op. J. R.). Dug je spisak dijamantskih, zlatnih i brilijantskih dragocenosti koje su pripale Pavlu: prstenje, minđuše, niske bisera, satovi, tepeluci s rubinima, mnoštvo dukata... Niko od familije nije zaboravljen...

U testamentu Josifovom određeni iznosi namenjeni su za redovnu pomoć: Dobrotvornom fondu šabačke Gimnazije, Fondu sirotih đaka šabačkih osnovnih škola, Fondu sirotih đaka u Sovljaku, odboru školskom u Loznici, školi u Sovljaku, upravi Ženske radeničke škole u Šapcu i mnogima drugim... Posebnu brigu daje i parama za „opravku manastira Petkovice, moje zadužbine...” I još – dvadeset cesarskih dukata da se pošalje u Jerusalim, hramu groba Hristovoga, a novac je namenjen i Hilandaru i manastiru Sv. Jovan u Rudničkom okrugu...

Ostala je još jedino poneka vremešna građevina, požutele fotografije i sve ređi ispisnici: da svedoče o tom dobu u kojem su Šapčani sve smeli, mogli, umeli i imali...

Jovan Rukavina,
Šabac