Mađari sve više kupuju polovnu robu

Specijalno za „Politiku”

Budimpešta – Prema najnovijim pokazateljima, stanovnici Mađarske su sve manje raspoloženi da troše svoj novac. Promet u maloprodaji je u poslednje vreme u padu, pa je tako u februaru smanjenje iznosilo deset odsto. Prema rečima stručnjaka, Mađari troše koliko i na početku pandemije virusa korona, kad je većina prodavnica bila zatvorena. Sada je sve otvoreno, ali građani nemaju dovoljno novca za trošenje.

Prema portalu RTL, najviše su na gubitku prodavnice nameštaja i tehnike, dok promet u radnjama polovne robe raste. Potrošnja u prehrambenim prodavnicama opala je za 6,7 odsto, a Mađari su u februaru kupili 14,5 odsto manje goriva u odnosu na prethodnu godinu. Kad je reč o tehnici i nameštaju, tražnja ovih proizvoda je smanjena za 20 odsto.

Ovakva situacija je retko viđana u istoriji privrede, kaže Ištvan Madar, vodeći analitičar ekonomskog portala „Portfolio”. Pre kovida 19, takvi trendovi su se desili posle globalne finansijske krize 2008. godine, kad su rastući dugovi smanjili potrošnju. Među razlozima za povratak ovog trenda Madar je naveo „neverovatnu inflaciju”, koja je zvanično viša od 20 odsto, a nezvanično mnogo veća, kaže on.

„Dakle, realni prihodi ljudi se smanjuju, pa gube kupovnu moć. Iako se, naizgled, promet u prodavnicama povećava, količina proizvoda koju kupci kupuju je manja, a to se više ne može objasniti ukidanjem ograničenja cena goriva. Sad je jasno da su Mađari namerno smanjili potrošnju”, ističe on i dodaje da bi dalje smanjenje potrošnje ozbiljno naškodilo mađarskoj ekonomiji.

Poslednji podaci o padu maloprodaje i negativnim pokazateljima industrijske proizvodnje govore da će se recesija u Mađarskoj nastaviti. To znači da će učinak mađarske privrede biti u padu u prvom kvartalu ove godine. Ne treba zaboraviti da manji broj potrošača podrazumeva i rast cena kako bi se nadoknadili gubici, upozorava ovaj analitičar.

Za to vreme, nemački „Špigl” optužuje vladu premijera Orbana da nastoji da stvori gubitaše u određenim sektorima tako što ograničava i otežava delovanje stranih kompanija. Ovo je dovelo do toga da se određen broj nemačkih kompanija više ne oseća dobrodošlo u Mađarskoj, tvrdi nemački list.

Podseća se da je Orban bio je veoma predusretljiv prema nemačkim investitorima ranije u svojoj karijeri, ali se to u poslednje vreme drastično promenilo. Kako navodi „Špigl”, ovaj trend je počeo Orbanovom najavom da veći deo mađarske industrije mora da se nađe u mađarskim rukama, nakon čega su zakonodavci u Budimpešti doneli niz propisa koji su otežali poslovanje stranih kompanija.

Metoda koju Orbanova vlada koristi za ostvarivanje ovog cilja sada je dobro poznata vlasnicima nemačkih kompanija, piše nemački nedeljnik. Prvo, neželjeni investitori bivaju sputani birokratskim ograničenjima i uslovima, da bi zatim dobili ponude za preuzimanje dela vlasništva od mađarskih preduzetnika, za koje nemački list tvrdi da su neretko bliski mađarskom premijeru.

Iako se retko koja od nemačkih kompanija usuđuje da javno protestuje zbog nastojanja mađarske vlade da osnaži domaće proizvođače, generalni direktor izdavača školskih udžbenika „Klet” iz Štutgarta Filip Hausman istakao je da Budimpešta želi da strane kompanije budu u „nepovoljnom položaju” u sektorima gde mađarska vlada želi da stvori nacionalne korporativne „teškaše”.

„Neke nemačke kompanije ne osećaju se više dobrodošlo u toj zemlji”, istakao je Hausman, rekavši da je to zato što sigurnost njihovih investicija „više nije zagarantovana”.

U slučaju građevinskih kompanija i proizvođača cementa, tu je i propis kojim se stranom preduzeću dodaje 90 odsto „dodatnog rudarskog nameta”, a za koji nemačke kompanije kažu za „Špigl” da im nanosi novčane gubitke sa svakim prodatim džakom cementa.

„Špigl” dodaje da je Orbanov ministar građevinarstva Janoš Lazar pre nekoliko nedelja objavio Nacrt zakona o građevinarstvu, kojim bi se, kako navodi nemački list, ta „industrija konačno stavila pod komandu države”. Ukoliko ovaj pravni akt stupi na snagu početkom jula, kako je najavljeno, vlasti mogu da diktiraju obim proizvodnje i cene stranim proizvođačima cementa.

„Sve dok Orban istrajava u svojim napadima na strane kompanije, novac iz evropskih fondova neće poteći u Mađarsku”, citira „Špigl” šeficu Komiteta za budžetsku kontrolu Evropskog parlamenta, Nemicu Moniku Holmajer, prethodno podsetivši da EU trenutno uskraćuje Mađarskoj pristup fondu za oporavak od pandemije u vrednosti od 5,8 milijardi evra, a da bi mogla da zamrzne i 7,5 milijardi strukturne pomoći, zbog mađarske prakse biranja izvođača javnih radova.