Ogledala porodičnih i društvenih nakaznosti

Banjaluka – U Narodnom pozorištu Republike Srpske, od 5. do 11. juna je održan 25. Teatar fest „Petar Kočić”, u čijem je takmičarskom programu prikazano pet predstava, iz Bosne i Hercegovine, Crne Gore i Srbije. Kvalitet je u celini bio veoma dobar i reprezentativan, i može se reći da je dao podsticajan presek regionalne produkcije, tematski zaokružen, usmeren na razračunavanja sa dubokom korupcijom, trulošću sistema i udavljenošću u opštem beznađu (selektorka festivala je glumica Slađana Zrnić). Prve takmičarske večeri je odigran „Rolerkoster” (Jelena Kajgo/Milica Kralj) Ateljea 212, ispraćen izuzetnim prijemom banjalučke publike, koja je dugim stojećim aplauzom nagradila dramske i komičke kvalitete izvođenja. Drugi susret sa ovom predstavom je potvrdio markantne vrednosti teksta koji se lucidno suočava sa hrpom naših predrasuda, a bacio je i posebno svetlo na izvanredan nastup Teodora Vinčića, zanosnog u prikazu robota, uobličenog kroz izvanredno izražajne, krute i mehaničke pokrete.

Druge večeri je izvedena predstava „San o zavičaju” (Ivan Velisavljević/Milan Nešković) Narodnog pozorišta iz Niša, o kojoj nismo ranije kritički pisali. Ona je veoma zanimljiva zbog uspešno izgrađene kafanske atmosfere, opipljive životnosti ambijenta, čiji je doživljaj pojačan zbog igre na skučenom prostoru (publika sedi na sceni, blizu glumaca). Na pozornici teku paralelni prizori kafanske svakodnevice u seoskoj zabiti, koju slikovito određuju skrhani ljudi, narkomani, nasilnici, usamljeni penzioneri koji igraju šah, ili tmurni ljudi zabuljeni u televizor. Pratimo i povratak Koleta, pisca koji je odustao od pisanja, savladan očajem, posle sedam godina provedenih u Americi, i iskasapljenih iluzija o zemlji mogućnosti i blagostanja. Neiskorenjivo osećanje beznađa snažno se gradi kroz živu muziku, setne pesme o presečenim ljubavima i ispuštenim šansama, koje dele prostor sa dramskim segmentima. U njihovom izvođenju, delovi govora glumaca se prenose putem mikrofona koji otupljuju emotivnu snagu, zbog čega se nameće utisak da bi igra bila opipljivija i stvarnija bez mikrofona. Pored toga, veći deo scenske radnje istinito odražava život bez života, u selu zaboravljenom od ljudi i bogova, gde su umrli nada i vera u mogućnost pronalaženja sreće.

Treće večeri festivala je odigran „Pokojnik” Crnogorskog narodnog pozorišta (Branislav Nušić/Egon Savin), mračna satira o duboko korumpiranom sistemu. Drugo gledanje ove predstave je izoštrilo izuzetan nastup Marka Baćovića, koji je slojevito i zanosno prikazao urođen bitangluk Spasoja Blagojevića, njegovu sklonost ka lopovluku, i potpuno odsustvo čestitosti i ljudskosti. Nada Vukčević je ovaj put igrala manipulativnu Marićevu ženu Rinu, umesto Branke Otašević (o kojoj smo pisali u ranije objavljenoj kritici), a njena Rina je oblikovana u grotesknijim crtama koje ističu snobizam, koristoljublje i ledenu aroganciju.

Naredna predstava na programu je bila produkcija Sarajevskog ratnog teatra, „Moj sin samo malo sporije hoda” (Ivor Martinić/Ivan Plazibat), rediteljski i glumački vredna i celovita. Zasnovana na vešto napisanoj, komički efektnoj porodičnoj drami Ivora Martinića koja se suptilno ironično odnosi prema svakodnevnim nevoljama, u prikazu porodičnog okupljanja povodom rođendana nepokretnog sina, scenska radnja je vođena stilom finog poetskog realizma. U ansamblu se posebno izdvojila sjajna Jasna Diklić koja je svedenim, a izražajnim sredstvima, na složenom prostoru prepleta apsurda, groteske i realizma, izgradila lik bake Ane. Ona leluja između stvarnosti i mašte, sećanja i zaborava, u svetu koji je štiti od bolova svakodnevice i teškoća suočavanja sa poraznim istinama. Izuzetan prijem ove predstave, od strane banjalučke publike, pokazao je da je pozorište iznad političkih ograničenja, odnosno da snaga umetnosti prevazilazi, ili zaobilazi, veštački nametnute podele, neprirodne ograde. One su razumu neshvatljivo podignute povodom ovog gostovanja, a apsurd prašinčine koja se ovih dana podigla u javnosti zbog dolaska SARTR-a u Banjaluku, veći je i zbog činjenice da je ovaj sarajevski teatar 2015. godine već gostovao na sceni Narodnog pozorišta Republike Srpske. Pozorište je most koji spaja, koji prelazi preko izmišljenih konflikata, što je i ovaj put potvrđeno.

Poslednje takmičarsko veče je izvedena višestruko nagrađivana predstava „Uspavanka za Aleksiju Rajčić” Narodnog pozorišta iz Beograda (Đorđe Kosić/Jug Đorđević), koja je ponovo dokazala upadljivi umetnički uticaj, osvojivši nagrade za najbolju predstavu, režiju i žensku glumicu (Vanja Ejdus). Drugi susret sa „Aleksijom” je posebno osvestio njena ritualna i snolika značenja, neobične spojeve racionalnog i iracionalnog, muzike, ritma i drame, jaka sredstva otpora protiv sveprisutnog patrijarhalnog nasilja.