U slavu svetlosti

Novi Sad – Galerija Matice srpske iz Novog Sada prikazala je deo svoje kolekcije na Kosovu i Metohiji, u Domu kulture Gračanica, gde u ovom trenutku Galerija savremene umetnosti Priština, koja je tu smeštena, obeležava 47 godina postojanja i 33 godina „Vidovdanskih svečanosti”. Svečanosti, koje u Gračanici i ostalim sredinama na KiM traju do 28. juna, otvorene su izložbom novosadske ustanove, „U slavu svetlosti – jedan izbor iz kolekcije Galerije Matice srpske”.

– Svesni ugroženosti srpskog kulturnog nasleđa, i života, na Kosovu i Metohiji, izložbom „U slavu svetlosti” ukazujemo na ikonične predstave srpske umetnosti, blistave tačke naše umetničke košnice – kaže za „Politiku” autor postavke Danilo Vuksanović.

U Gračanici je tim povodom boravila i upravnica Galerije Matice srpske Tijana Palkovljević Bugarski koja ističe važnost jubileja i godišnjica, kao i obavezu institucija da ih naznače.

– U 175. godini Galerije Matice srpske bilo je dosta događaja koji svojom važnošću važnošću hrabre naša nastojanja da poštujući tradiciju stvaramo tradiciju – kaže upravnica.

Prema rečima autora izložbe, iz bogate Zbirke kopija zidnih slika Galerije odabrano je sedam kopija koje potenciraju razlike između slikarstva srpskog srednjeg veka sa KiM, sa kopijom Bogorodice Eleuse sa Hristom hraniteljem iz čuvene crkve Bogorodice Ljeviške, i baroknih slikarskih uzleta Hristofora Žefarovića iz manastira Bođana i Stefana Teneckog iz manastira Krušedola.

– Manifestacija srpskog zidnog slikarstva proširena je kopijama fresaka Teodora Simeonova Gruntovića iz manastira Srpski Kovin na kojima iščitavamo imena srpskih kraljeva i svetitelja, na teritoriji današnje Mađarske, u barokno vizantijskoj sinergiji stilova. Kopijama nastalim u cilju beleženja zatečenog stanja u manastirima, u borbi sa oštrim zubom vremena, kopisti su uspeli trajno da zaustave promene koje se neminovno dešavaju u hramovima. Na platformi razvoja srpske religiozne umetnosti, smeštena je jedna, u kontrapunktu sa delima savremenih srpskih umetnika, pretpostavljena selekcija modularne hronologije – kaže autor.

Kako objašnjava, pogledom na imaginarni svet duhovnosti mozaičke složenosti Vere Zarić, energičnu vertikalu belog jedra Dobrivoja Rajića, strukturu digitalne medijske inverzije Ratomira Kulića, potresnu scenu herojskog stradanja srpskih vojnika u „Plavoj grobnici” Peđe Đakovića i koloritnu zvučnost enkaustičkih slojeva boje u apstrahovanom polju Brace Bonifacija, naglašavaju se kontrasti u policentričnim vezama i referišu na transformacijski karakter srpske umetnosti. Neke od tih slika, napominje, postavljene uz kopiju sa prikazom Strašnog suda iz manastira Srpski Kovin.

– Ovaj jedan mogući izbor, ipak, utemeljen je simboličkim postupcima u kontekstu slike „Seoba Srba”, nacionalne ikone koju je nakon originalne verzije rađene uljem na platnu, autor Paja Jovanović štampao kod Petra Nikolića u Zagrebu obezbedivši tako njeno masovno prisustvo u srpskim domovima – dodaje Vuksanović.

Izložen je i Vuksanovićev rad „Kvazikivot sa pasošem za Carstvo Nebesko” koji simbolički ukazuje na „migracijski” karakter moštiju Svetog Kneza Lazara Kefalofora, uz srebrne, lazurirane ploče sa ispisanim stihovima predvodnika seobe Srba, patrijarha Arsenija Čarnojevića: „Dan i noć bežeći, i bi prestol pust”.

– Na istom tragu reafirmacije srpskog kulturnog i političkog bića u Austrougarskoj, s početka 20. veka, umetnici poput Dragutina Inkiostrija Medenjaka, tvorca nacionalnog stila ili Anastasa Bocarića, prikazali su alegorijsku predstavu nacionalnih narativa sa kosovskim temama, posebno oličenih u duhu secesije – dodaje autor.

Izložba traje do 26. juna.