Deroko u „Mostovima Balkana"

Kragujevac – U Gradskoj galeriji „Mostovi Balkana” izložena su 23 rada Aleksandra Deroka (1894–1988) iz Umetničke zbirke Srpske akademije nauka i umetnosti. Izabrani crteži i slike čuvenog arhitekte, pisca, pilota, velikog umetnika i akademika biće dostupni kragujevačkoj publici do 26. juna.

O nameri da veći broj radova pokloni SANU, Deroko je prvo upoznao svog prijatelja Pavla Savića, predsednika SANU od 1971. do 1981, a konačnu odluku je doneo 1984. godine, kada Umetničkoj zbirci SANU daruje 129 dela, 110 crteža, skica i studija, kao i 19 slika. Odluci je prethodila izložba u Galeriji kulturnog centra u Beogradu, koja je priređena 1980. godine. Skoro deceniju posle umetnikove smrti, još 11 Derokovih crteža poklanja umetnikov mlađi kolega i saradnik, arhitekta Slobodan Nenadović, pa tako SANU danas čuva 140 Derokovih dela.

Izložba njegovih dela 1980. godine organizovana je u pomenutoj Galeriji kulturnog centra zato što se u tom trenutku Galerija SANU renovirala. Posle četiri decenije, 2020. godine, SANU je prvi put predstavio Derokove radove u svojoj galeriji. Izložba je tom prilikom dopunjena radovima koje je SANU poklonio arhitekta Nenadović. Retrospektiva, koju je osmislio sam Deroko, predstavlja sećanje na umetnika, a istovremeno je i zahvalnost darodavcu, jednom od likovnih stvaralaca čiji su legati postali temelj Umetničke zbirke SANU.

Sa brojnih putovanja Deroko je donosio obilje skica i studija autentične arhitektonske plastike. Njihova precizna tehnička linija i doslovno beleženje realnog izgleda povezuje ih u zasebnu celinu. Kvantitativno zastupljenija celina Derokovih radova u Umetničkoj zbirci SANU su njegovi autoportreti, uglavnom iz poznije faze, dopunjena nizom dvojnih portreta na kojima umetnik predstavlja sebe sa suprugom. Posebnu celinu čine njegovi apstraktni radovi.

Slikarstvo Aleksandra Deroka u Umetničkoj zbirci SANU kao likovni dnevnik, kao strip ili srednjovekovni živopisani žitijski ciklus prati i dopunjava umetnikov život i rad. Kao da gotovo sva dela u zbirci čine povezan korpus ilustracija objedinjenih Derokovim autobiografskim beleškama u kojima on piše o svom životu, ali i o profesiji i odnosu prema umetnosti i slikarstvu.

U „Mostovima Balkana” u Kragujevcu izložena su sledeća dela Aleksandra Deroka: „Autoportret sa kapom” (1922), „Autoportret” (1943), „Autoportret u plavom” (1975), „Autoportret” (1977), „Slikanje autoportreta” (1972), „Portret Marina Tartalje” (1976), „Žena pred ogledalom” (1980), „Haljine streljanih”, „Pogled na Beograd” (1973), „Apstrakcija 1” (1972), „Apstrakcija 2” (1974), „Apstrakcija 3” (1977), „Majka kuva kafu”, „Alasi” (1973), „A ondak je letijo jeroplan nad Beogradom”, „Jedno sećanje na 1926. godinu” (1972), „Kad poteče prvenac”, „Žetelac”, „U slavu Sezana” (1983), „Devojčice na sestrinskom groblju” (1983), „Lament nad Srbijom”, „Oplakivanje” (1983), „Rađanje Venere” (1981). Iz priloženog se može videti da vreme nastanka nekih Derokovih dela nije moglo biti precizno utvrđeno, pa godine nisu navedene.