Orbanova balkanska turneja

Specijalno za „Politiku”

Budimpešta – Poslednjih godina veoma je uočljivo nastojanje vlade Viktora Orbana da Mađarsku učini prisutnom na Balkanu mnogo više nego ranije, čemu u prilog govori i njegova najnovija turneja po zemljama našeg regiona. Podsetimo, Orban je ovih dana boravio u Albaniji, Crnoj Gori i Srbiji, a njegova administracija i on lično imaju vrlo česte kontakte sa Bosnom i Hercegovinom i posebno tesnu saradnju sa Republikom Srpskom, pa će danas boraviti u Sarajevu, a odatle putuje za Banjaluku.

Sve ove posete, a i dosadašnja Orbanova politika prema Balkanu, sadrže uočljive napore da severni srpski sused na različite načine bude uključen u mnoge oblasti na tom području. Primat svakako ima ekonomija i pritom treba imati na umu da je Mađarska godinama ulagala ogromna finansijska sredstva u bankarski sektor na čitavom Balkanu. Njena OTP banka je u ekspanziji u svim okolnim državama, ali je Orbanova vlada isto tako značajan investitor i u oblastima energetike i poljoprivrede.

Vidna je i uloga Mađarske u bezbednosnoj politici regiona, kako preko njene značajne uloge u Kforu tako i policijskih jedinica, stacioniranih u Srbiji i Makedoniji, u cilju pomoći ovim državama da se što uspešnije bore sa aktuelnim talasom ilegalnih migracija.

Česti i prijateljski intonirani politički kontakti Mađarske sa Srbijom sadrže i manjinsku komponentu, kao možda i jednu od najznačajnijih. Ne treba zaboraviti da je politika zvanične Budimpešte, bez obzira na to ko je trenutno na vlasti, tradicionalno usmerena na zalaganje za što veća prava prilično brojne mađarske nacionalne manjine u zemljama koje je okružuju. Od položaja Mađara u susednim državama po pravilu zavisi i nivo političkih odnosa sa vladama tih zemalja, pa izuzetak nije ni Srbija. Savez vojvođanskih Mađara, stranka veoma bliska vladajućem mađarskom Fidesu, ujedno je i članica vladajuće koalicije u Srbiji i u Budimpešti ne kriju da tu okolnost smatraju veoma povoljnom za razvoj međudržavnih odnosa.

Takva politička konstelacija praćena je i ekonomskim potezima mađarske vlade. Preko svoje agencije Prisperitati Mađarska već godinama izdvaja značajna finansijska sredstva i šalje ih u Vojvodinu, kao podršku tamošnjim mađarskim domaćinstvima. Motivisani ovakvom vrstom ulaganja njihove matične zemlje, mnogi Mađari iz severne srpske pokrajine odlučili su da ostanu na svojim gazdinstvima, a neki od njih postižu značajne rezultate u oblasti poljoprivrede, kupujući i obrađujući stotine hektara plodnih vojvođanskih oranica.

Moglo bi se reći da za mnoge svoje aktivnosti u regionu, Mađarska uspešno koristi poziciju koju ima u Evropskoj uniji i NATO-u. Status članice i EU i Severnoatlantske vojne alijanse, ovoj zemlji praktično otvara mnoga vrata, imajući u vidu da je tema evrointegracija jedna od najznačajnijih za zemlje zapadnog Balkana. Stoga su njihovim vladama dragoceni kontakti sa bilo kojim liderom neke od članica EU. U ovom slučaju, za njih su posebno značajni susreti i saradnja sa vladom zemlje čiji se premijer i vlada već godinama aktivno zalažu za priključenje zemalja ovog regiona EU.

Prva država koju je mađarski premijer posetio u okviru svoje posete državama zapadnog Balkana bila je Albanija. Na svom fejsbuk i instagram nalogu Orban je podelio snimke i fotografije tokom svoje posete toj zemlji, gde se 16. juna sastao sa premijerom Edijem Ramom. Album sa fotografijama i snimcima nazvao je „albansko-mađarski vrhunac”. U objavi je naveo da se države zapadnog Balkana moraju što je pre moguće priključiti Evropskoj uniji „ako želimo da živimo u mirnoj i razvijenoj Evropi”.

Međutim, o Orbanovoj poseti Crnoj Gori 16. i 17. juna malo toga se zna. Lokalni mediji su pisali da je osim u Podgorici bio i u Tivtu, a ono što je poznato jeste da se sastao sa novim predsednikom Crne Gore Jakovom Milatovićem. On je na svom tviter nalogu podelio zajedničku fotografiju sa Orbanom uoči fudbalske utakmice između Crne Gore i Mađarske u okviru kvalifikacija za Evropsko prvenstvo u fudbalu. „Prijateljski razgovor sa premijerom Mađarske Viktorom Orbanom uoči fudbalske utakmice”, napisao je Milatović uz fotografiju. Naveo je da Crna Gora i Mađarska nastavljaju da jačaju bilateralnu saradnju i saradnju u okviru NATO-a, kao i da je „uveren da će Crna Gora imati podršku Mađarske da bude naredna članica EU”.

Nakon Albanije, Crne Gore i Srbije na Orbanovoj agendi za danas je Bosna i Hercegovina. Predsednik Republike Srpske Milorad Dodik ranije je najavio da će Orban posetiti Banjaluku, gde će imati sastanke sa političkim predstavnicima tog entiteta.

Orban se sa Dodikom susreo i u Beogradu u aprilu, tokom prikaza vojnih sposobnosti Srbije. Dve vlade održavaju bliske veze, pa je tako mađarski premijer podržao Dodika u septembru 2022. u kampanji za predsednika Republike Srpske. Tom prilikom je ovaj entitet u Bosni i Hercegovini nazvao „počasnim susedom”. U novembru 2021. godine Orban je privatno posetio Dodika u njegovom rodnom selu Bakinci kod Banjaluke. U decembru iste godine mađarska vlada se usprotivila uvođenju sankcija Evropske unije Dodiku, kako je to predložila Nemačka.