Tri decenije Crkvenog prava na Pravnom fakultetu u Kragujevcu

Kragujevac – Pravni fakultet u Kragujevcu je prvi pravni fakultet u zemlji na kome je posle Drugog svetskog rata u nastavu uveden predmet Crkveno pravo. Bilo je to 1993. godine, u trenutku kada se Srbija oslobađala ideoloških stega komunizma koji je ostavio duboke ožiljke na telu naše crkve, decenijama izopštene iz sistema državnog obrazovanja. Povodom ovog značajnog događaja, kojima su ponovo uspostavljene silom pokidane veze Srpske pravoslavne crkve s državom, Pravni fakultet Univerziteta u Kragujevcu je prošlog vikenda organizovao međunarodnu naučnu konferenciju pod nazivom „Državno-crkveno pravo”, čiji je pokrovitelj bio episkop šumadijski Jovan.

Sa uvažavanjem hrabrog čina i prekretničke odluke donete pre tri decenije, učešće na ovom skupu uzelo je tridesetak pripadnika različitih konfesija, uglednih profesora iz zemlje i sveta koji su svoj profesionalni napor uložili u tumačenje kompleksnih odnosa države s crkvama i verskim zajednicama. U štampi će se uskoro naći i zbornik radova naučnika iz Srbije, Amerike, Grčke, Austrije, Hrvatske i Bosne i Hercegovine koji su se odazvali pozivu Pravnog fakulteta u Kragujevcu.

Osim što je poslužio za naučnu rekapitulizaciju predmeta, skup je bio prilika da se učesnici prisete i nekih događaja koji su prethodili uvođenju Crkvenog prava u nastavne planove i programe Pravnog fakulteta u Kragujevcu.

„Bilo je to turbulentno vreme, a sam čin ima i svoju predistoriju. U saradnji s grupom asistenata i profesora, naši studenti i kolege s drugih fakulteta Kragujevačkog univerziteta su 1992. godine, prvi put posle Drugog svetskog rata, organizovali zvaničnu proslavu Savindana u jednoj državnoj visokoškolskoj ustanovi. Svečanost je upriličena u prepunoj sali Prorodno-matematičkog fakulteta. Tim povodom je štampan časopis „Glasnik prava”, a uvodni članak napisao je vladika Sava, tadašnji episkop šumadijski. Naboj mladalačke energije iz tog doba naučno je artikulisao profesor Nenad Đurđević 1993. godine, od kada se Crkveno pravo izučava na našem fakultetu”, kaže Srđan Đorđević, prodekan za nastavu Pravnog fakulteta u Kragujevcu.

Do devedesetih godina prošlog veka profesor Đurđević je na Pravnom fakultetu u Kragujevcu predavao Obligaciono pravo. O Crkvenom pravu, kako sam kaže, nije znao gotovo ništa, sve do susreta s počivšim vladikom Savom koji ga je uputio u zanemarenu naučnu disciplinu.

„Crkveno pravo se izučavalo na Pravnom fakultetu u Beogradu sve do 1945. godine, kada je izbačeno iz nastavnog plana i programa, a u ovu naučnu disciplinu me je uputio moj duhovni otac, vladika Sava, s kojim sam počeo da se družim i sarađujem kao predsednik Crkvene opštine kragujevačke. Vladika Sava je imao izvanrednu biblioteku. Tu sam se prvi put susreo sa autorima znamenitih dela iz oblasti crkvenog prava, kao što su Čedomilj Mitrović, vladika dalmatinski Nikodim i Sergej Troicki. Bilo je to početkom devedesetih godina prošlog veka, kada su zbog otpadanja nekih ideoloških predmeta, poput marksizma, morali da se prave novi nastavni kurukulumi. Tada sam predložio da se na Pravnom fakultetu u Kragujevcu izučava Crkveno pravo. Predmet je u nastavu uveden odlukom od 16. jula 1993, bez ijednog glasa protiv članova nastavno-naučnog veća, što je za mene bilo iznenađenje, budući da je Kragujevac slovio za ’crveni grad’”, priseća se dr Đurđević, prvi profesor Crkvenog prava u posleratnoj Srbiji.

Katedru profesora Đurđevića 2007. nasledio je rektor Kragujevačke bogoslovije, sveštenik Zoran Krstić, koji je studentima Pravnog fakulteta u Kragujevcu držao nastavu iz Crkvenog prava sve do prošle godine.

„Literatura za ovaj predmet nikad nije bila sporna, ima je u izobilju, a studenti koriste udžbenik oca Dimše Perića, koji je on napisao za potrebe Pravnog fakulteta u Beogradu na kome je i predavao. Crkveno pravo nije katihizis, da ne bude zabune, već naučno utemeljena disciplina koja kod nas podrazumeva i upoznavanje sa Zakonom o crkvama i verskim zajednicama iz 2006. godine. Studenti Pravnog fakulteta u Kragujevcu, koje nikad niko nije delio ni po kom osnovu, pokazuju izuzetno interesovanje za ovaj predmet”, navodi profesor Krstić.

Crkveno pravo se na kragujevačkom Pravnom fakultetu izučava kao izborni predmet na osnovnim akademskim studijama, a prošle godine je uveden i master modul crkveno-državno pravo koji prethodi doktorskim studijama.

„Odnosi crkve i države su uvek dinamični, složeni, ali kad postoji dobra volja sa obadve strane, onda se model kooperativnosti i saradnje normativno i institucionalno izgrađuje na korist i pojedinca i zajednice”, izjavio je za „Politiku” učesnik naučnog skupa „Državno-crkveno pravo”, doktor pravnih nauka Velibor Džomić koji je i aktuelni profesor Crkvenog prava na kragujevačkom Pravnom fakultetu.

Osim u Kragujevcu, u Srbiji se Crkveno pravo danas izučava i u Beogradu, na Pravnom fakultetu i Institutu za uporedno pravo, uz učešće profesora i istraživača sa drugih naučnih ustanova u zemlji i svetu.