Albanska paravojska razbijena u 27 akcija

Te 1998. godine na Kosovu i Metohiji uveliko su vođene borbe snaga Vojske Jugoslavije (VJ) i MUP-a Srbije protiv takozvane oslobodilačke vojske Kosova (OVK), albanske separatističke paravojske koja je primenjivala terorističke metode. Bila je to svojevrsna uvertira za NATO agresiju na SR Jugoslaviju naredne godine. Ipak, dok se o odbrani zemlje 1999. godine često govori, zbivanja iz te (pred)ratne „devedeset osme” kao da su na marginama kolektivnog sećanja. Potpuno neopravdano jer se i današnja zbivanja u vezi s južnom pokrajinom Srbije ne mogu razumeti bez analize onoga što se dešavalo u tom periodu, za koji mnogi veterani vojske i policije kažu da im je bio teži od NATO agresije.

Upravo ovih dana navršava se 25 godina od velike akcije VJ i MUP-a Srbije izvedene u drugoj polovini leta 1998. godine protiv OVK, tokom kojih je ona praktično bila uništena. Međutim, dolazak međunarodnih posmatrača, takozvanih verifikatora, i iznuđeni politički ustupci, stvorili su uslove za njeno obnavljanje i eskalaciju nasilja, a kasnije i NATO agresije.

Duga je istorija albanskog separatizma na Kosovu i Metohiji, koja praktično počinje otkako je ova teritorija oslobođena i vraćena pod okrilje Srbije i kasnije u međunarodno priznate granice Jugoslavije. Prve terorističke napade OVK je izvela 22. aprila 1996. godine terorističkim napadom na srpske civile i policajce u Dečanima, Peći, Štimlju i Kosovskoj Mitrovici, kada je ubijeno pet ljudi. Napadi su nastavljeni 1997. godine, pre svega na policajce, ali i Albance lojalne Srbiji i političke protivnike OVK. Takva ubistva sunarodnika potvrđena su i na suđenju u takozvanom tribunalu za OVK, koje se upravo odvija u Hagu. Napadi se nastavljaju i to dovodi do akcije MUP-a Srbije protiv klana Adema Jašarija u Drenici, koji je eliminisan, ali je tom prilikom bilo i nastradalih civila. Sukob je eskalirao, napadi OVK na policiju i civile, uključujući kidnapovanja, postali su sve češći, putevi su postali nebezbedni.

„Nimalo slučajno, u isto vreme, od početka 1998. godine, demonstracije šiptarskog stanovništva bile su mirne, ali masovne. Cilj je bio da se prikriju stvarne namere šiptarskih terorista – organizovanje oružane pobune na Kosovu i Metohiji. U pozadini takvih okupljanja šiptarske terorističke snage su na teritoriji Kosova i Metohije postepeno zaposedale i uspostavljale kontrolu teritorije”, seća se tih vremena penzionisani brigadni general Stojan Konjikovac, tada u činu majora (i kasnije potpukovnika), načelnik Operativnog organa 549. motorizovane brigade u Prizrenu.

Istovremeno, počinju sve intenzivniji nasrtaji na granicu, pokušavaju se uneti sve veće količine oružja i ratne opreme iz Albanije u SR Jugoslaviju. Stanovništvo na Kosmetu je uznemireno, mnogi decu i žene šalju na bezbednija mesta. Srpski živalj, iako slabo naoružan, počinje da organizuje straže po selima.

„Svakim danom postajalo je sve teže i napetije... Već nekoliko godina najavljivana su krvava proleća. Razumeli smo da je to vreme došlo, novi rat je kucao na vrata. Za vojsku su izazovi postali veći, a zadaci borbeni”, kaže Konjikovac.

Sagovornik „Politike” je autor knjige „Prizrenska brigada 1998–1999”, u kojoj je detaljno opisao angažovanje i borbu ove herojske jedinice, kojom je komandovao tada pukovnik Božidar Delić. Već 23. marta 1998. prve dve borbene grupe iz sastava ove jedinice izašle su iz kasarne i angažovane na dubinskom obezbeđenju granice prema Albaniji, usledili su okršaji sa pripadnicima OVK, koji su, uglavnom na konjima, krijumčarili oružje. Sredinom 1998. albanska paravojska kontroliše oko 40 odsto teritorije pokrajine izvan gradova, mnogi putevi su blokirani. U julu upadaju u Orahovac, ubijaju i otimaju desetine srpskih civila, a vojska, upravo Prizrenska brigada, i policija, posle dva dana uspevaju da povrate kontrolu nad gradom.

„U takvoj situaciji Vrhovni savet odbrane SR Jugoslavije doneo je odluku o ugušenju oružane pobune na teritoriji Kosova i Metohije. Od 25. jula do 29. septembra 1998, u vilju gušenja oružane pobune, na prostoru Kosova i Metohije vođena je ofanziva MUP-a i Vojske Jugoslavije protiv terorističke paravojne OVK. Aktivnosti nisu bile usmerene protiv albanskog naroda”, kaže Konjikovac.

Prizrenska brigada je u svojoj zoni odgovornosti sprovela deblokadu puteva, razbijanje i uništenje terorističkih jedinica, razoružanje i oslobađanje naseljenih mesta. Tokom pomenutog perioda, ali i početkom oktobra, ova jedinica uspešno je izvršila 13 antiterorističkih borbenih dejstava, odnosno izvršila je sve postavljene zadatke.

„Brigada je oslobodila sela koja su teroristi koristili kao uporišta u opštinama Prizren, Đakovica, Suva Reka, Orahovac, Gora i Mališevo. Do kraja septembra 1998. godine uspostavili smo kontrolu u svojoj zoni odgovornosti, ugušili oružanu pobunu i potpuno vladali situacijom. Po završetku borbenih aktivnosti ostalo je da se razoruža još nekoliko naseljenih mesta”, objašnjava Koljikovac.

Tokom 1998. godine brigada je u borbi imala devet poginulih, među njima trojica oficira, dva podoficira i četiri vojnika, i 20 ranjenih pripadnika.

„Podatak da je u borbi poginulo pet starešina, a četiri vojnika govori da su starešine bile na čelu svih antiterorističkih borbenih dejstava”, ističe Konjikovac.

Slične akcije izvodile su i druge jedinice VJ na Kosovu i Metohiji. Prema podacima koje je u svojoj knjizi „Miris baruta i smrti na Kosovu i Metohiji 1998. godine” objavio penzionisani general Nebojša Pavković, u to vreme komandant Prištinskog korpusa, u periodu od 25. jula do 29. septembra izvedeno je 27 antiterorističkih akcija. Od toga deset većih: „Glođane”, „Lođa”, „Vokša”, „Lipovica”, „Kramovik”, „Ratiš”, „Bajgora”, „Čičavica”, „Kosmač” i „Jezerce”.

U tom periodu OVK je izvela čak 510 napada, od kojih 276 na pripadnike i objekte MUP-a Srbije, 132 na pripadnike Vojske Jugoslavije i 102 na građane. Samo u toj drugoj polovini leta 1998. godine poginulo je 58 policajaca, 42 pripadnika vojske, a OVK je ubila i 74 civila.

Uprkos tome što je reč o separatistima koji primenjuju terorističke metode, Zapad je stao iza OVK optužujući SRJ, odnosno Srbiju, za upotrebu prekomerne sile. Posle velikih diplomatskih pritisaka, pa i pretnje NATO bombardovanjem, dolazi do sporazuma između predsednika SRJ Slobodana Miloševića i američkog izaslanika Ričarda Holbruka. Dogovoren je dolazak „verifikatora”, povlačenje dela snaga vojske i policije sa Kosova i Metohije kao i izviđanje iz vazduha pokrajine od strane alijanse.

„Terorističke napade na punktove MUP-a izvodile su manje grupe, na više lokacija istovremeno, želeći da demantuju tvrdnje da su razbijene i obezglavljenje. U stvari, drsko su koristili primenu prećutnog sporazuma naših snaga i odmah ulazile u napuštene prostore i zaposele dominantne položaje oko važnih komunikacija. Znali su da su naše snage pod neprekidnom opservacijom stranih posmatrača i da neće reagovati... Ta aktivnost nije mogla ostati nezapažena posmatračima, ali je izostala svaka reakcija. Shvatio sam da je reč o običnoj podvali, da je osnovni cilj međunarodne zajednice da na teritoriji Kosova i Metohije održe krizu, da je kontrolišu i da upravljaju njome”, naveo je Pavković u svojoj knjizi.