Geopatologija Kopnene zone bezbednosti

Od 1999. do 2022. godine broj srpskog stanovništva se prepolovio u KZB. Na teritoriji opštine Preševo 2002. godine živelo je 2.984 Srba, a danas samo 1.607. U opštini Bujanovac 2002. godine bilo ih je 19.782, a danas 10.467Citat

Danas relaksacijom pojedinih odredaba Kumanovskog sporazuma, KZB pravno više ne prostoji, ukinuta je. Međutim, tokom svog postojanja, Kopnena zona bezbednosti se utisnula u prostor. Po inerciji ona svoje efekte i danas ispoljavaVojnotehničkim sporazumom potpisanim u junu 1999. godine u Kumanovu između međunarodnih bezbednosnih snaga (KFOR) i vlada SR Jugoslavije i Republike Srbije definisana je Kopnena zona bezbednosti (KZB). Prema odredbama sporazuma, ona je predstavljala tampon zonu širine pet kilometara, unutar koje je izmenjen bezbednosni režim. Prostire se na teritoriji centralne Srbije duž spoljašnje strane administrativni linije AP Kosovo i Metohija. U okviru ove zone, na površini 1.471 kvadratnih kilometara, nalazi se u celosti ili jednim svojim delom 210 seoskih naselja u kojima živi 71.141 stanovnik (2022). Sporazum je predvideo od juna 1999. godine zabranu ulaska policijskih i vojnih snaga Republike Srbije na teritoriju KZB. Time je na navedenom prostoru stvoren bezbednosni vakuum. To je stimulisalo albanske teroriste da upadaju na teritoriju centralne Srbije i sprovode terorističke i pljačkaške akcije.

Od 2000. godine započinju organizovane terorističke akcije na teritoriji opština Preševo, Bujanovac i Medveđa u cilju pripajanja ovih opština tzv. republici Kosovo. Od članova OVK formira se teroristička organizacija pod nazivom „oslobodilačka vojska Preševa, Bujanovca i Medveđe” (OVPBM). Sve do 2001. godine ova teroristička organizacija je sprovodila organizovane terorističke akcije a u pojedinim naseljima je i kontrolisala kretanje ljudi, saobraćaja i robe (Dobrosin, Lučane i Končulj). Nakon toga dolazi do relaksacije u KZB kojom je omogućen ulazak vojnih i policijskih snaga Republike Srbije i proterivanje terorista. Od 1999. do 2001. godine usled bezbednosnog vakuuma došlo je do prinudnog iseljavanja stanovništva u nekim seoskim naseljima u KZB ili njihovog potpunog gašenja kao što su sela Đorđevac (Bujanovac), Tačevac i Rastelica (Kuršumlija).

Nakon 2001. godine albanski političari započinju pasivno da rade na narušavanju teritorijalnog integriteta i suvereniteta Srbije u KZB. Počinju aktivno da koriste pseudopojmove kao što su „preševska dolina” i „istočno Kosovo” a sve u cilju teritorijalnog distanciranja ovih prostora od Srbije. Upotrebom sintagme Preševo, Bujanovac i Medveđa pokušavaju da politički-teritorijalno transponuju teritoriju opštine Medveđa u albanski etnički prostor. Tokom 2016. godine pokreće se regionalna inicijativa pod nazivom zajednica albanskih opština u regionu u cilju jačanja veza unutar albanskog etničkog prostora. Ovu zajednicu čine Tirana, Tetovo, Priština, Ulcinj i Preševo da bi im se 2021. godine pridružio i Bujanovac.

Kao posledica društveno-političkih procesa na Kosovu i Metohiji, na kome Srbije nema suverenitet, administrativna pokrajinska granica je postala polupropusna, a u pojedinim periodima i barijerna za kretanje ljudi, robe, kapitala i informacija. To je u prostoru izazvalo tzv. halo efekat granice koji podrazumeva transformaciju KZB u periferan i ekonomski depresivan prostor.

Danas relaksacijom pojedinih odredaba Kumanovskog sporazuma, KZB pravno više ne prostoji, ukinuta je. Međutim, tokom svog postojanja, Kopnena zona bezbednosti se utisnula u prostor. Po inerciji ona svoje efekte i danas ispoljava. Neki su vidljivi i o njima smo govorili ali postoje i oni nevidljivi. To se pre svega odnosi na devalvaciju teritorije KZB u psihosocijalnom domenu, gde se ona doživljava kao nebezbedan, etnički polarizovan i ekonomski nerazvijen prostor. Od 1999. do 2022. godine broj srpskog stanovništva se prepolovio u KZB. Na teritoriji opštine Preševo 2002. godine živelo je 2.984 Srba, a danas samo 1.607. U opštini Bujanovac 2002. godine bilo ih je 19.782, a danas 10.467.

To je doprinelo da KZB i njeno neposredno okruženje poprime elemente autonomnog političko-teritorijalnog subsistema. Ovakva geopatologija prouzrokovana je prelivanjem albanskog iredentizma sa teritorije AP Kosova i Metohije u centralnu Srbiju. Na državnim organima je da osmisle politiku razvoja ovog prostora kako bi se u narednom periodu eliminisali efekti KZB.

Geografski institut „Jovan Cvijić” SANU