Izborni sistem u Srbiji

Predizborna kampanja i trka uveliko su počele. Iz svih nastupa i kampanja provejava loše skrivena namera da se ostane na vlasti ili da se na nju dođe. Nastavlja se s bledim i neubedljivim ponudama i programima koji treba da biračima daju nadu da će Srbija izaći iz nagomilanih problema i kriza. U nameri da analiziram naš izborni sistem prikazaću neke sisteme u Evropskoj uniji u koju mi tako hoćemo da uđemo, a kažu da bismo to uskoro i mogli.

U Srbiji je većinski proporcionalni izborni sistem. Ovaj sistem se primenjuje za izbor narodnih poslanika u Narodnoj skupštini Republike Srbije, kao i za lokalne izbore na nivou opština i gradova. Mandati u skupštini dodeljuju se strankama ili izbornim listama na osnovu broja glasova koje su osvojile. Ovo omogućava da sastav skupštine ne odražava stvarne preference birača.

U Srbiji ima 168 opština i gradova i sve one nisu zastupljene sopstvenim poslanicima. Zbog raspodele poslaničkih mandata na osnovu proporcionalnog izbornog sistema i praga za ulazak u skupštinu, moguće je i u praksi se dešava da pojedini gradovi, opštine, pa čak i regije, nemaju svog predstavnika u skupštini. Broj poslaničkih mandata u skupštini raspoređuje se na osnovu broja stanovnika, a manje opštine s nižim brojem stanovnika neće imati sopstvene poslanike, već bi njihove interese i potrebe trebalo zastupati na nacionalnom nivou. Važno je napomenuti da se raspored poslaničkih mandata može menjati nakon svakih izbora u skladu s promenama broja stanovnika i političkim promenama u zemlji. Sve promene u broju opština, raspodeli mandata i zastupljenosti opština u skupštini mogu se pravno i politički razmatrati tokom izbornog procesa.

Evropa koristi različite izborne sisteme u zavisnosti od države i nivoa vlasti. Većinski izborni sistem koristi se za izbor pojedinih poslanika, kao što je slučaj u Ujedinjenom Kraljevstvu. Birači glasaju za jednog kandidata u svojoj izbornoj jedinici. Kandidat koji dobije najviše glasova postaje poslanik. U Evropi se koristi proporcionalni sistem. Stranke ili političke liste osvajaju mandate na osnovu broja glasova koji dobijaju. Postoji nekoliko varijanti proporcionalnih sistema, uključujući čistu proporcionalnost, proporcionalni sistem s pragom za prelazak cenzusa i personalizovani proporcionalni sistem.

U Evropi se koristi i mešoviti izborni sistem. Ovaj sistem kombinuje elemente većinskog i proporcionalnog izbornog sistema. Na primer, neki poslanici se biraju po većinskom sistemu, dok se drugi biraju po proporcionalnom sistemu. Nemačka je poznata kao zemlja koja koristi mešoviti sistem za izbor poslanika u Bundestagu. Proporcionalni izborni sistem, primera radi, koristi se u Holandiji, kao jednom izbornom okrugu, a u Nemačkoj kao izborni sistem s više izbornih okruga. Postoji proporcionalni sistem s otvorenim listama. Ovaj sistem koristi se u mnogim evropskim zemljama, uključujući Španiju, Italiju i Nemačku. Birači glasaju za stranku, ali imaju i mogućnost da preferencijalno glasaju za određene kandidate unutar stranke.

Proporcionalni sistem sa zatvorenim listama takođe je prisutan u evropskom izbornom sistemu. Birači biraju stranku, a stranka predstavlja zatvorenu listu kandidata. Mandati se raspoređuju proporcionalno broju glasova koje svaka stranka osvoji.

Često se postavlja pitanje zašto građani Srbije ne izlaze masovnije na izbore. Možda, pored drugih razloga, može biti i zbog izbornog sistema koji se primenjuje kod nas. On je kritikovan zbog toga što ne daje biračima dovoljno uticaja na izbor svojih predstavnika u Skupštini Republike Srbije. Zatvorene i blokirane izborne liste znače da birači ne mogu da biraju pojedinačne kandidate koje žele da vide u skupštini, već moraju da glasaju za celokupnu listu kandidata koje je podnela politička stanka ili koalicija. Ovo dovodi do toga da u parlamentu budu izabrani kandidati koji nisu popularni među biračima, ali su na visokom mestu na izbornoj listi svojih stranaka.

Dragan Paskaš,
Beograd