Ratni dobrovoljci su ponos srpskog naroda

Hrabrost i požrtvovanje srpskih ratnih dobrovoljaca potvrđeni su tokom balkanskih i velikog oslobodilačkog rata Srbije – od Kumanova, preko Bregalnice, Cera, Kolubare, golgote kroz Albaniju, Solunskog fronta do oslobođenja Srbije, oni su ispisali najsvetliju stranicu dobrovoljačkih pokreta srpskog naroda. „U periodu od 1912. do 1918. godine broj srpskih dobrovoljaca u regularnoj operativnoj srpskoj vojsci je dostizao i do petine ukupnog brojnog stanja”, kaže za „Politiku” general u penziji Milorad Stupar, počasni predsednik Udruženja ratnih dobrovoljaca 1912–1918, njihovih potomaka i poštovalaca.

Ovo udruženje okuplja potomke dobrovoljaca i poštovaoce njihovog dela u Srbiji, ali i izvan nje radi čuvanja sećanja na te heroje, ali i negovanja i razvijanja časnih slobodarskih tradicija dobrovoljstva, građenju sloge i patriotskih osećanja i zaštite duhovnih vrednosti i kulturnih dobara srpskog naroda. General Stupar je na svečanoj akademiji, nedavno održanoj povodom 120. godišnjice udruženja u prepunoj svečanoj sali Doma Vojske Srbije u Beogradu, održao govor koji je ostavio snažan utisak na prisutne, a u kome se osvrnuo i na neke probleme u odnosu prema veteranima u prošlosti, ali je izneo i neke predloge za budućnost.

Istorija srpskog naroda u vekovnoj borbi za opstanak i slobodu iznedrila je najčasnije viteško zvanje: srpski ratnik dobrovoljac.

„Srpski ratni dobrovoljci su bili pripadnici našeg naroda koji su se sami, svojevoljno, nemobilisani, neprisiljeni i neplaćeni, u uslovima ugroženosti slobode srpskog naroda i opstanka otadžbine, stavljali u službu i pod komandu regularne vojske da učestvuju u oružanoj borbi na najtežim zadacima, daju doprinos u ratu, spremni da žrtvuju svoj život, često o živote članova svojih porodica, zbog slobode i opstanka srpskog naroda i države”, kaže general Stupar.

On ističe da su osnovni principi ponašanja dobrovoljaca bili i biće – čast, sloboda i korist otadžbini.

„Sa ovakvim opredeljenjem i ponašanjem ratni dobrovoljci su u vekovnoj borbi srpskog naroda za slobodu i odbranu države po pravilu unosili duh otpora u narod protiv nasilja i nepravdi zavojevača, bez obzira na to ko je to bio i sa kakvim ciljevima je atakovao na srpske etničke prostore”, rekao je Stupar.

Međutim, naglašava on, odnos države prema dobrovoljcima se menjao od poštovanja u vreme kralja Petra Prvog Karađorđevića, do brzog zaborava u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca i progona od strane komunista u vreme socijalističke Jugoslavije. Posebno težak period za srpske dobrovoljce i njihove periode bio je Drugi svetski rat, kada su mnogi od njih organizovano ubijani ili deportovani u Mađarsku u Rumuniju.

„U borbi za istinu o ulozi, žrtvovanju i položaju srpskih ratnih dobrovoljaca značajnu ulogu tokom proteklih 120 godina ima njihovo udruženje, koje je osnovano davne 1903. godine u Beogradu uz saglasnost i blagoslov kralja Petra Prvog Karađorđevića pod nazivom Savez ratnih dobrovoljaca Kraljevine Srbije”, objašnjava Stupar.

Današnji naziv udruženje nosi od 1969. godine, kada je obnovljen njegov rad zahvaljujući upornosti pa i, imajući u vidu tadašnje društveno uređenje, hrabrosti tada već starih ratnika i njihovih potomaka.

„U tom dugogodišnjem radu udruženja, pored mnogobrojnih zaslužnih dobrovoljaca – pregalaca, posebno smo zahvalni akademiku Radivoju Kašaninu, Branislavu Pešiću, Petru Joviću, Miloradu Maniću i Lazi Kosanoviću, koji su u složenim uslovima doprineli opstanku i radu udruženja srpskih dobrovoljaca”, ističe Stupar.

Tokom dvanaest decenija udruženje je izgradilo domove dobrovoljaca u Beogradu i Novom Sadu, spomenike vojvodi Vuku i Božidaru Jankoviću, izdalo je 89 stručnih knjiga, monografija i 79 brojeva „Dobrovoljačkog glasnika”, organizovan je niz izložbi i drugih aktivnosti.

Stupar kaže da će se tako i nastaviti, nedavno je izabrano novo rukovodstvo, a u planu je saradnja s Vladom Srbije i naučnim institucijama radi čuvanja sećanja na slavne pretke, ali i zbog „oživljavanja dobrovoljačkog pokreta u savremenim geopolitičkim uslovima i borbi za opstanak srpske države i naroda”. Takođe, radiće se na obnavljanju postojećih i podizanju novih spomen-obeležja kao i na razvijanju rodoljubivih osećanja kod mladih. Radiće se na vraćanju u ranijim vremenima konfiskovane imovine udruženja, a jedan od najsloženijih izazova biće izgradnja muzeja posvećenog srpskim ratnim dobrovoljcima.