Lek je kroz istoriju nasušna potreba

Lečenje i izradu lekova stare kulture su smatrale božanskim delom, pa su među prvim lečiteljima bili sami kineski carevi. Temelji razvoja farmacije u Kini se vide još 3.000 godina pre nove ere.

– Tvorcem starokineske farmacije smatra se car Šenong, čije delo „Knjiga o korenju i lekovitim travama” sadrži detaljne opise čak 360 droga. Ovaj vladar je bio poznat po nadimku Volovsko Srce jer je na sebi ispitivao lekove, pa ih tek onda uvodio u širu upotrebu. Samo neke od biljnih droga koje je Kina podarila čovečanstvu su: reum, kamfor, čaj, ginseng, kora nara – započinje priču Jelena Manojlović, spec. farm. i kustos Muzeja za istoriju farmacije Farmaceutskog fakulteta u Beogradu. 

Kineska farmakoterapija je izvorna i originalna sa impozantnom tradicijom.

– Kinezi su još tada znali za doziranje i oblike lekova. Izrađivali su: masti, praškove, pilule, lekovita vina, sokove, dekokte i infuze. Među prvima su poznavali metode ekstrakcije. Važno je pomenuti opijum koji je korišćen kao antidizenterik i analgetik. Kina je i danas jedan od najvećih proizvođača opijumskog maka za potrebe farmaceutske industrije, a mnogi lekovi kao i principi starokineske medikofarmacije se primenjuju i danas u celom svetu. Oni su spoj tradicionalne i savremene medicine i farmacije – ističe naša sagovornica.

Na glinenim tablicama iz Mesopotamije (područje današnjeg Iraka) 2.600 godina pre Hrista nalazimo zapise o simptomima bolesti, receptima i uputstvima za spravljanje lekova.

– I sama reč „apoteka” prvi put se javlja u Mesopotamiji da označi zasebne namenske prostorije u kojima se izrađuju lekovi. U Vavilonu su postojale i posebne ulice sa mnoštvom apoteka, što je omogućavalo međusobne konsultacije ondašnjih lekaro-apotekara, kako su se nazivali praktikanti koji su se bavili lečenjem. Medicina i farmacija bile su tada jedinstvena celina – objašnjava Jelena Manojlović i dodaje da je veliki doprinos razvoju svetske farmacije svakako dala i Indija

– Indija u svom Veda periodu, oko 2.000 godina p. n. e. pruža snažan doprinos razvoju medicine i farmacije. Bramanski a potom i budistički sveštenici posebno su školovani za izradu lekova i lečenje. Rigveda je najstarija sveta knjiga koja opisuje lekove i lekovite preparate, a Ajurveda, prema Svetskoj zdravstvenoj organizaciji, predstavlja najstariji medicinski sistem na svetu koji se praktikuje u kontinuitetu.

Stara Grčka je i prva kultura u Evropi koja je medicinu i farmaciju oslobodila praznoverja, mistike, religioznog dogmatizma i omogućila razvoj naučne misli.

– Čuveni Hipokrat (460–375 p. n. e) bio je jedan od najistaknutijih lečitelja svoga vremena. Kombinovao je znanja stečena u medicinskim školama Sredozemlja i ona sa Dalekog istoka. Dijagnostifikovao je bolesti pregledom urina (boja, miris, talog, ukus). Primenjivao je alotropski način lečenja, slično se sličnim leči, isticao važnost zdrave ishrane, a lečenje smatrao svetom dužnošću i zalagao se da bude besplatno – priča naša sagovornica.

Grci su bili i prvi lečitelji u starom Rimu. Porobljene školovane Grke, Rimljani su oslobađali ropstva uz uslov da prenose znanja iz svih nauka, pa tako i da razvijaju rimsku medicinu i farmaciju.

– Lekaro-apotekar Galen, 129–199 n. e. bio je takođe Grk i najpoznatiji lečitelj u starom Rimu. Rad je započeo kao lečitelj gladijatora, gde se istakao velikim znanjem i veštinama. Imao je svoju apoteku i održavao javne tribine o zdravlju i lečenju na ulicama Rima. Postavio je i autentičnu filozofiju po kojoj je duša suština života i ona upravlja materijom, odnosno telom koje je sama duša stvorila. Hrišćanstvo ga naziva Divinius Galenus – Božanski Galen – kaže kustos Jelena Manojlović.

Dolazak rimskih legija početkom prvog veka na teritoriju današnje Srbije, osnivanje provincije Gornja Mezija i proglašenje Viminacijuma za glavni grad, imalo je veliki značaj za razvoj današnjeg Braničevskog okruga i bolji kvalitet života autohtonog stanovništva koje dobija organizovanu zdravstvenu zaštitu i razvoj komunalne higijene.

– Dotadašnju versku i magijsku medicinu sa upotrebom amajlija, bajalica, simbola i nerazumljivih formula, koja je do tada bila prisutna na našim prostorima, postepeno potiskuju metode profesionalnih, školovanih lečitelja. Dolazi do širenja kulta Eskulapa i afirmacije grčkih lekaro-apotekara i hirurga, čiji se rad zasnivao na naučnoj tradiciji. Visoko razvijena naučna medicina i farmacija u antičkom periodu na delu teritorije današnje Srbije svakako se može posmatrati kao polazna osnova za razvoj savremene farmacije na našem prostoru – zaključuje svoju poučnu priču kustos Jelena Manojlović.