Bilans EU uoči izbora za Evropski parlament

Januar je po pravilu rezervisan za slavlja, svođenja računa i predviđanja raznih vrsta, od ličnih do političkih, ekonomskih, nacionalnih, globalnih. Dominiraju želje, nade, strepnje, strahovi, neizbežne prognoze. Iz toga nisu izuzeti ni ozbiljni subjekti koji se nalaze pred važnim izazovima i iskušenjima, a od kojih zavise egzistencijalna pitanja širokog spektra ljudskih sudbina. Zadržaću se najkraće na jednom nama važnom – EU, iz tri razloga: naš strateško-politički interes za pristupanje EU; stanje u Nemačkoj kao vodećoj članici; predstojeći izbori za Evropski parlament (EP).

Kada je reč o našem pristupanju EU bilansa praktično nema: niti je šta otvoreno od poglavlja/klastera niti zatvoreno, a ni ključno posredovanje EU oko KiM nije dalo opipljiv rezultat. Može se krivica prebacivati na bilo koju stranu, ali je nesporna činjenica da je EU težište i prioritet pristupnih pregovora, iz strateških interesnih razloga Zapada, prebacila na geopolitiku i podredila uslovima koje ona diktira: rešenje kosovskog čvora de facto priznanjem „Kosova“ i „obavezne“ sankcije Rusiji. Oba duboko sežu u državne i nacionalne interese Srbije i ne poklapaju se sa tekućim interesima EU, odnosno Zapada. Način kako to EU i dalje ultimativno i prioritetno zahteva, objektivno otvara pitanje karaktera, sadržaja i tempa daljih pristupnih pregovora. Tome dodatno doprinosi i odlučnost Srbije da čvrsto brani sopstvene interese na dosadašnjoj politici, koja je ubedljivo potvrđena decembarskim parlamentarnim izbornim rezultatima.

Nemačka, „lokomotiva“EU, završila je prošlu godinu u recesiji sa negativnim ekonomsko-političkim saldom i sa novim otvorenim unutrašnje-političkim izazovima u društvenoj sferi. Naslovi zadnjih dana o „Najvećem štrajku (nn: poljoprivrednika i ostalih) u istoriji“ izazivaju zebnju i otvaraju paralelnu temu i odraza na EU. Naime Nemačka značajno utiče na stanje u EU, te njeni problemi ne mogu ostati bez posledica na celinu EU, naročito kada je reč o ekonomsko-finansijskoj i socijalnoj dimenziji koje su  u osnovi nezadovoljstva i tenzija u Nemačkoj. Međutim ništa manje nisu značajna ni nemačka unutrašnja društvena kretanja sa padom popularnosti i političke podrške vladajućoj koaliciji na čelu sa SPD i usponom desnog ADF. Nemačka je, kao vodeća članica EU, naprosto postala i ogledan primer raznih posledica kako rata u Ukrajini tako i ekonomsko-političkih i društvenih kretanja i izazova u aktuelnom geopolitičkom kontekstu za celinu EU, ali i za jednu konkretnu i važnu (nemačku) politiku.

Predstojeći izbori za EP zbog aktuelnog globalnog geostrateškog i geopolitičkog konteksta u kome se EU nalazi, a oni odvijaju, ovoga puta predstavljaju poseban izazov. Tekuća društvena kretanja u celini EU (društvene i socijalne tenzije, imigracioni problemi, itd.) to potvrđuju. Ovome doprinosi i negativan bilans učinjenog u mandatnom periodu, jer EU naprosto nije danas čvršća i ubedljivija u pogledu globalnog uticaja i promocije svojih vrednosti. Treba priznati da zbog pandemije kovida 19 i rata u Ukrajini odlazeća vladajuća garnitura EU praktično nije bila u poziciji da nešto značajno učini na planu institucionalnih reformi od kojih zavisi budućnost EU. Međutim stoji i činjenica da je oba izazova dočekala organizaciono i funkcionalno nespremna.

U slučaju pandemije pokazalo se odsustvo konzistentne politike i solidarnosti uz izražene centrifugalne tendencije užeg nacionalnog (suverenističkog) karaktera koje i dalje traju. Na primeru pak rata u Ukrajini pokazalo se odsustvo jasne interesne strategije sa otvaranjem pitanja suvereniteta i identiteta EU na izvornoj osnovi. Naime dominacija strategije SAD u tretmanu rata, direktno i preko NATO, pokazala je da EU nije suverena u strateško-političkom i interesnom smislu. Tome je blisko i pitanje identiteta EU, jer ovaj rat sa svim posledicama, pokazuje da je izvorni identitet EU kao najvećeg mirovnog ekonomskog projekta u istoriji, potpuno zakazao. Da je to ostalo dominantno u panevropskoj dugoročnoj strategiji EU, pitanje da li bi rata uopšte bilo. Međutim od kraja prošlog veka identitet EU je izgubljen u građenju novog identiteta kolektivnog Zapada na prostoru Evrope koga oblikuju SAD kroz sopstvenu geopolitičku strategiju uz asistenciju (ofanzivnog) NATO koji je  praktično preuzeo najuspešniju politiku EU-politiku proširenja na kontinentu. Utisak je da EU u tome sada više asistira kao pripremno-logistički mehanizam nego što nameće svoj mirnodopsko-razvojni koncept.

Otuda i politika proširenja za koju se odlazeća garnitura EU sad iznuđeno zalaže, nema osnov u suštinskoj dominaciji izvornih identitetskih vrednosti i principa EU, već u geopolitičkoj strategiji SAD i NATO. To kandidature Ukrajine u ratnom stanju, Moldavije i Gruzije koje ne garantuju teritorijalni integritet sa jedne i zanemarivanje već integrativnim EU procesima zahvaćenog zapadnog Balkana sa druge strane, objektivno potvrđuju. Sa ovih, dakle, pozicija EU ulazi u izbore, a u prilog daljih izazova valja dodati i pritisak nedefinisane migracione politke i društveno-političkih tenzija koje ona izaziva još od 2015, a sa novim ozbiljnim izazovom, bez ozbiljnog uticaja EU, iz susednog Bliskog istoka na čelu sa Gazom. I na kraju šta tek sledi i kakvi rizici oko raspleta u Ukrajini gde ostvarenje strateških ciljeva kolektivnog zapada postaju sve manje izvesni.

Diplomata u penziji

Prilozi objavljeni u rubrici „Pogledi” odražavaju stavove autora, ne uvek i uređivačku politiku lista