Tužna priča iz Donje Srbice

Kada se od Prizrena asfaltnim putem krene u pravcu Đakovice, na desetom kilometru nalazi se selo Donja Srbica. U ovom pitomom metohijskom selu do šezdesetih godina prošlog veka živeli su isključivo stanovnici srpske nacionalnosti, koji su se mahom bavili poljoprivredom, a dok su neki odlazili u pečalbu baveći se zidarstvom. U selu je bilo i onih koji su završili razne fakultete.

Kako su godine prolazile, u ovom prelepom selu počeli su da se naseljavaju žitelji albanske nacionalnosti. To nije zasmetalo Srbima koji su vekovima živeli ovde. Plodne oranice, pogodno tlo za bavljenje vinogradarstvom, šume i pašnjaci sve više su privlačili albanske porodice da se nastane u ovom selu, tako da je krajem devedesetih godina prošlog veka u Donjoj Srbici živelo osamdesetak albanskih i dvadesetak srpskih porodica. Živeli su u slozi i miru, kao prave komšije.

Međutim, početkom 1998. i 1999. godine, nekadašnje dobre komšije počele su da menjaju svoj odnos prema srpskom stanovništvu u ovom selu.

Uvidevši da mu je život ugrožen, srpski živalj iz Donje Srbice morao je da ode sa svojih vekovnih ognjišta. Četrnaestog juna 1999. godine u prepodnevnim časovima kolona Srba automobilima, ali i traktorima i ostalim poljoprivrednim mašinama, krenula je put Prizrena, kako bi zajedno sa okupljenim srpskim življem iz ovog grada i okolnih sela, krenula put centralne Srbije. Ostavili su Donjosrbičani svoje domove, imanja, stoku i svu imovinu na milost i nemilost Albancima iz svog i okolnih sela. Odmah nakon njihovog odlaska sve srpske kuće u Donjoj Srbici su porušene i smaljene, a na udaru se našla i crkva, čija je izgradnja trebalo da bude okončana za nekoliko meseci.

Proterani Srbi iz ovog metohijskog sela već 25 godina žive širom centralne Srbije. Međutim, nostalgija za svojim krajem i dalje traje. Pre izvesnog vremena petnaestak proteranih srpskih porodica iz ovog sela odlučilo je da se vrati u zavičaj. Obratili su se međunarodnoj organizaciji i Skupštini opštine Prizren sa zahtevom za povratak. Nakon izvesnog vremena petnaestak srpskih kuća je obnovljeno i opremljeno za povratak. Međutim, Kada su došli da obiđu svoje obnovljene kuće, imali su šta da vide. Albanski ekstremisti iz ovog i susednih albanskih sela ponovo su porušili, opljačkali i oštetili sve obnovljene kuće. Videvši da od povratka nema ništa, pojedine srpske porodice, nakon 25 godina, počele su da prodaju svoju imovinu – po ceni koji im određuju njihove nekadašnje komšije Albanci. Međutim, Srbi nisu prestali da odlaze u posete zavičaju. Nedavno je grupa mlađih Srba iz Donje Srbice posetila svoje selo. Cilj im je bio da staro groblje svojih predaka, koje se nalazi između njihovog sela i sela Smać, očiste od šiblja i korova, od kojih se ne vide spomenici.

„To nam je jedna od želja”, kaže Trajko Jovanović, rođen u ovom selu, „A to je i dug prema našim precima, koji su vekovima živeli u ovom našem lepom selu nedaleko od Prizrena.” S tugom dodaje da o povratku u rodno selo više gotovo da niko ne razmišlja, jer za to ne postoje uslovi, a nije ni bezbedno.

Na kraju recimo i to da su sudbinu žitelja Donje Srbice, doživeli su i Srbi iz okolnih sela, Smać, Zojić, Gornja Srbica...

Miroslav Todorović,
Beograd/Prizren