Dom za pilote i udavače

Dok su beogradske udavače u svečanoj sali na pompeznim balovima merkale dobru priliku iz visokog društva, knez Pavle je za okruglim stolom u susednoj prostoriji ćaskao uz karte sa predratnom gospodom. Dom Aerokluba na uglu Uzun Mirkove i Kralja Petra u centru Beograda tridesetih godina prošlog veka bio je stecište prestoničke elite koja se tu rado sastajala, zabavljala i vodila poslovne i političke razgovore.   

Zgrada Aerokluba podignuta je 1934-35. godine prema projektu arhitekte i pilota Vojina Simeonovića. U obrazloženju Zavoda za zaštitu spomenika kulture, koji je ovaj objekat uvrstio prošle godine u spomenik kulture Beograda, između ostalog se kaže:

„Zgrada Aerokluba je reprezentativno delo arhitekte Vojina Simeonovića, kao i njegov prvi i jedini javni objekat podignut u periodu između dva svetska rata. Objekat izuzetne kulturno-istorijske i arhitektonske vrednosti, kao nacionalna ustanova vazduhoplovstva kraljevine Jugoslavije i jedan od najznačajnijih primera art dekoa u Beogradu, značajno je doprineo evropeizaciji beogradske arhitekture”.

Kako je zgrada nastala? Sve do početka tridesetih godina prošlog veka Aeroklub nije imao svoje prostorije pa se prionulo na posao. Zanimljivo je da je novac za kupovinu zemljišta i gradnju Doma prikupljan od organizovanja tombole. Sredstva su brzo pristizala, pa je kamen-temeljac osvećen avgusta 1932. godine. Dom Aerokluba i ploča izginulim avijatičarima osvećena su 20. januara 1935. godine.

Da bi bio što reprezentativniji, izrada bronzanih orlova sa fasade kod glavnog ulaza u zgradu ustupljena je vajaru Petru Palavičiniju. Slikaru Vasi Pomorišcu poverena je izrada velikog prozora od bojenog stakla u glavnom stepeništu. Kompozicija predstavlja Ikara i Dedala. Slikaru Kosti Hakmanu ustupljena je izrada uljanog portreta kralja Aleksandra u prirodnoj veličini za prostorije Aero serkla, ali ta slika nije sačuvana.

(/slika2)U prizemlju su bile predviđene radnje sa magacinima u suterenu, pored toga i dva ulaza za stanove, a treći ulaz bio je namenjen samo za pristup svečanim prostorijama.

U poluspratu su bile radne prostorije, kao i jedan broj namenjen za izdavanje. Ceo prvi sprat izgrađen je i udešen u reprezentativne svrhe, kao sedište jednog odeljka Aerokluba pod nazivom Aero serkl. Na ostalim spratovima, drugom, trećem i četvrtom, nalazili su se stanovi za izdavanje.

U svečanom delu zgrade su hol, sala za igranje sa dvema zimskim baštama u stilu Luja XVI, dva salona u engleskom stilu, bar i trpezarija u modernom stilu, kancelarija za činovnike Serkla, garderoba, toaleti, dve kuhinje ... Nastojalo se da ove prostorije prijatno deluju na posetioce, ali bez pretenzija da čine utisak preteranog luksuza.

Danas su u ovoj zgradi smešteni i legat slikara Petra Dobrovića, kao i Vazduhoplovni savez Srbije. Na prvom spratu svečana sala je zakupljena i tu je sad restoran, a od drugog do četvrtog sprata stanovi su otkupljeni i privatizovani. 

Bilo bi greh u priči o Domu Aerokluba ne pomenuti Tadiju Sondermajera, rezervnog vazduhoplovnog pukovnika, pilota i jednu od ključnih ličnosti za podizanje ove i danas reprezentativne beogradske građevine. Danas je ona mesto gde se organizuju promocije poznatih kompanija, priređuju kokteli za diplomate, dele nagrade, između ostalih i čuvena „Ninova nagrada” za roman godine

D. Stevanović

-----------------------------------------------------

Knez Pavle počasni predsednik Aerokluba

„Srpski Aeroklub” osnovan je 22. oktobra 1921. godine u Beogradu u kafani „Kod belog orla”. Njegovi osnivači bili su srpski vazduhoplovci sa Solunskog fronta. Klub je nekoliko puta menjao ime, 1922. nosi naziv „Aeroklub Srba, Hrvata i Slovenaca”, 1928. Aeroklub Kraljevine Jugoslavije „Naša krila”, a 1935. Kraljevski Jugoslovenski Aeroklub „Naša krila”. Prvi predsednik kluba bio je Matija Hođera, a za počasnog predsednika izabran je dr Arčibald Rajs. Marta 1923. godine, doživotni počasni predsednik postao je knez Pavle Karađorđević. Ciljevi ove nacionalne ustanove civilnog vazduhoplovstva bili su osnivanje domaće aeronautičke industrije, razvijanje vazdušnih saobraćajnih linija, istraživanje životinjskog sveta iz vazduha, snimanje zemljišta i gradova, organizovanje sportskih manifestacija, angažovanje vazdušne policije.