Petar S. Jovanović, ratnik i akademik

Godine 1893. u selu Dobrači, nedaleko od Kragujevca, rodio se Petar S. Jovanović. Posle osnovne škole, koju je završio u selu Ramaća i gimnazije u Kragujevcu, upisao se na studije geografije Univerziteta u Beogradu. Vreme studija Petra S. Jovanovića bilo je stradalačko i ratničko, jer su se tada odvijala dva balkanska rata i Prvi svetski rat. Zbog nemilih ratnih godina, studije je prekidao 1912–1913. i 1914–1918. Kao student je mobilisan za potrebe odbrane zemlje, nad kojom se nadvio Veliki rat. Posle kraće vojničke obuke, unapređen je u čin kaplara i poslat na ratište kao pojačanje Prvoj armiji u Kolubarskoj bici, koja se od 16. novembra do 15. decembra 1914. godine vodila između austrougarske i srpske vojske. Petar S. Jovanović, tada još uvek student, bio je jedan od 1.300 kaplara, mladih ratnika poteklih sa univerziteta, onakvih kakvih u svetu, do tada, ni kasnije, nije bilo. Na ratištu je najpre bio podoficir, koji je zbog zasluga unapređen u oficira. Kada se srpska vojska, sa delom našeg stanovništva, počela povlačiti preko Kosova, Metohije i Albanije, prema Grčkoj, Petar S. Jovanović je bio među njima, podnoseći sve teškoće zime i teško prohodnih terena. Kasnije je dospeo na Solunski front i na raznim položajima i dužnostima u vojsci ostao dve godine.

Po završetku Prvog svetskog rata vratio se u Beograd i nastavio antropogeografska istraživanja Sokobanjske kotline. Pod mentorstvom Jovana Cvijića, diplomirao je 1920. i doktorirao 1922. godine. Kao asistent radio je u Geografskom zavodu Filozofskog fakulteta u Beogradu. Na Cvijićevu inicijativu, izvesno vreme proveo je u Skoplju, gde je na Filozofskom fakultetu organizovao studije geografije, osnovao geografsko društvo, istraživao geografske oblike, pojave i procese u Makedoniji, uređivao naučni časopis, držao predavanja i bio na čelu sportskog sokolskog pokreta. Godinu dana je bio gradonačelnik Skoplja. Na Univerzitetu u Skoplju biran je za docenta (1922), vanrednog profesora (1925) i redovnog profesora (1932).

Po povratku u Beograd, kad je radio u Geografskom zavodu, išao je na teren, objavljivao naučne radove, referisao na Kongresu slovenskih geografa i etnografa, školovao nekoliko darovitih geomorfologa, povremeno se usavršavao  u Firenci, Rimu i Parizu. Studentima geografije predavao je fizičku geografiju i geomorfologiju, za koju je napisao udžbenik Osnovi geomorfologije, koji se i danas ceni. Interesantno je i da je polaznicima Diplomatsko-novinarske škole u Beogradu predavao Ekonomsku geografiju.

Kao učenik i saradnik Jovana Cvijića, pored ostalog, bavio se problemima abrazionog reljefa Šumadije i ispravio ranija Cvijićeva shvatanja o visini jezerskih površi u ovom delu naše zemlje.

Zbog naučnog doprinosa savremenoj geografiji, posebno geomorfologiji, ali i drugim disciplinama, Petar S. Jovanović je biran za potpredsednika Srpskog geografskog društva i urednika njegovog „Glasnika”. Za vanrednog člana Srpske akademije nauka izabran je 2. marta 1946, a za redovnog 18. marta 1948. godine. Generalni sekretar naše najviše naučne ustanove bio je od 1948. do 1957. Biran je za člana Izvršnog saveta Akademije nauka, predsednika Akademijskog saveta Jugoslavije, Geografske unije za Jugoslaviju, sekretara Sekcije za geografiju Uneska i Nacionalnog komiteta geografske unije za Jugoslaviju. Jasno se isticao kao saradnik naučnih izdanja akademije. Učestvovao je u radu Saveta Etnografskog instituta Akademije nauka. Pri Akademiji nauka u Beogradu osnovao je Geografski institut, koji i danas postoji i radi. U institutu je uredio 13 svezaka „Glasnika” i 13 knjiga iz serije Posebna izdanja. Prepoznatljiv kao izvrstan organizator koji se nije štedeo, bio je, pored ostalog, i član uprave Kolarčevog narodnog univerziteta, počasni član Čehoslovačkog geografskog društva i član međunarodne ekspertske komisije na Konferenciji ministara inostranih poslova koja je održana u Londonu 1945. godine i u Parizu 1946. godine.

Ratnik i akademik Petar S. Jovanović predstavljen je u nekoliko enciklopedija. Godine 2013. Centar za naučno-istraživački rad Srpske akademije nauka i umetnosti i Univerzitet u Kragujevcu posvetili su mu naučni skup. Izloženi referati odštampani su u knjizi „Petar S. Jovanović, istraživač u geografiji, pregalac u društvu”.

Uvek dobronameran sa studentima i kolegama, mnogima je ostao u trajnom sećanju. Petar S. Jovanović iznenada je preminuo 15. novembra 1957. godine. Sahranjen je na Novom groblju u Beogradu.

Stevan M. Stanković,

Beograd