Dva veka od prvog srpskog Nahijskog suda

Požarevac – Donošenjem ukaza kneza Miloša Obrenovića, 7. maja 1821. godine, osnovan je prvi Nahijski sud u Srbiji sa sedištem u Požarevcu, pod nazivom „Sovjet požarevački”. Povodom 200. godišnjice od ovog važnog datuma u Požarevcu je priređena svečanost, ali kako je objasnio Dragan Vučićević, predsednik Višeg suda u Požarevcu, zbog epidemije virusa korona jubilej nije mogao biti obeležen 2021. godine.

Značaj ovog suda, kako se čulo, ogroman je pre svega jer je tada prvi put u Srbiji odvojena sudska od upravne vlasti. Vučićević je poručio da je istorija prava istovremeno i istorija države, ali i srpskog društva i kulture.

Osnivanje prvih sudova u Srbiji izraz je potrebe i htenja naroda da uporedo sa borbom za slobodu stvara i osnove za izgradnju savremene države. Jedan od prvih i najznačajnijih koraka na tom putu jeste donošenje kneževog ukaza o osnivanju prvog Nahijskog suda u Srbiji, rekao je on.

Vesna Subić, sudija Vrhovnog suda Srbije, Požarevljanka rodom, istakla je da je 1821. godine iz Požarevca počela da se formira i razvija mreža sudova u Srbiji sve do osnivanja Vrhovnog suda 9. septembra 1846. godine.

– Ta mreža se menjala, menjali su se nazivi sudova, ali je suština ostala ista – postojali su, a i sada postoje, sudovi prvog i drugog stepena i Vrhovni sud kao najviši sud u državi Srbiji – rekla je ona.

Zorana Delibašić, predsednica Visokog saveta sudstva, rekla je da obeležavanje 200 godina rada i delovanja pravosudnih organa u Braničevskom okrugu predstavlja značajan društveno-politički i kulturni događaj.

– U vreme osnivanja prvog Nahijskog suda u Požarevcu u Srbiji nisu postojali Ustav i pisani zakoni, a od sudija se tada zahtevalo da budu čestiti i pošteni ljudi i da sude po zdravom razumu. Danas Srbija ima pisani Ustav, zakone i kodeks sudijske etike, ali se od sudija i danas zahteva da sude čestito i pošteno, budu stručne, odgovorne, dostojne i urade nešto što je nekada jako teško uraditi – da pokušaju da pomire zakon i pravdu – rekla je Delibašićeva.

Prema istorijskim podacima, Nahijski sud je imao dva kneza, jednog pisara i dva pandura, i bio je jedan od retkih magistrata koji je skoro odmah po osnivanju imao svoj pečat i delovodni protokol, ispričao je Dragan Vučićević.

Sedište suda bilo je u Bogićevoj kući koja se nalazila u dvorištu sadašnje Politehničke škole u Požarevcu. Ubrzo po osnivanju knez Miloš je 27. jula 1821. godine doneo akt kojim je utvrdio nadležnost suda i za glavnog nahijskog kneza postavio Josifa Milosavljevića. Propisao je knez i da sudije „stalno prebivaju u mestu gde su opredeljeni, da budu čestni i pošteni i u sudijskim poslovima koliko-toliko vešti”. Sud je radio pod brojnim imenima: Sovjet požarevački, Magistrat nahije požarevačke, Sud nahije požarevačke, Ispravničevstvo okružja požarevačkog, Magistrat okružja požarevačkog, Sud okružja požarevačkog, Okružni sud u Požarevcu, Požarevački prvostepeni sud, Sreski sud u Požarevcu, Opštinski i Okružni sud i danas Osnovni i Viši sud u Požarevcu.

Monografija kao svedok sudske prakse

Povodom jubileja, Viši sud u Požarevcu i Istorijski arhiv Požarevac predstavili su monografiju „200 godina od osnivanja prvog Nahijskog suda u Srbiji – u Požarevcu 1821–2021”. Objavljena je u ediciji Istorijskog arhiva Požarevac „Posebna izdanja”, pod pokroviteljstvom grada Požarevca i Ministarstva pravde.

Pored organizacije delovanja požarevačkog Nahijskog suda i tamošnjeg Okružnog suda, autori su u skladu sa dostupnim arhivskim materijalom predstavili i rad sudija i sudskih činovnika, ali su uz obilje iznetih statističkih podataka potkrepili uspešnu sudsku praksu koja se odvijala u okviru požarevačkog suda u toku dva veka njegovog postojanja, istakao je Aleksandar Rastović, direktor Istorijskog instituta Beograd, u ime recenzenata.