Od šuplje bačve do kafane

Nekada je Južnim bulevarom tekao bezimeni potok čije su obale čergama zaposeli braća Cigani (koji su tek 1971. pokršteni u Rome). Život kraj vode je bio blagorodan, ali kada bi se na tu udolinu obrušila kišurina, izvor ispod Denkove bašte bi se zamutio, a koritom proticalo blato. Onda su se dosetili da na vrelo nataknu drvenu bačvu kojoj bi izbili dno. Po svom izumu koji su, valjda na turskom, nazvali čud bure ili šuplja bačva, nazvali su i potok koji se ulivao u Mokroluški nadomak današnjeg auto-puta, pa nastavljali skupa ka Savi. Ali taj potok je postao kristalno bistar s pitkom vodom duž celog toka!

Ima još legendi o nastanku imena Čubure, a ova je najbliža srcu.

U znak zahvalnosti, a poverovali su da im je pomogla mitska Tetkica Bibija, plemenita žena koja je u epidemiji neke bolesti što je pretila da proredi Evropu, spasavala Cigane od sasvim izvesne sudbine, pa su joj kraj potoka, na padini Pašinog brda, podigli priručni hram. Zbog nje su u avliji udžerice nekog zaboravljenog sunarodnika ozidali oltar i s prednje strane postavili sliku nalik ikoni sa njenim likom, pa je otad slave kao praznik nazvan Bibijaka. Po njoj su krstili i potok koji je tekao nekadašnjom Ciganmalom (današnjom Skadarlijom).

Ti potoci i dalje žubore, ali sada kroz široke cevi ukopane duboko ispod gradskih saobraćajnica, i najpoznatije prestoničke promenade.

A onda je počelo: krajem pretprošlog veka, gazda novootvorene kafane nadomak Vračarskog polja, ushićen ciganskim izlivima zahvalnosti, rešio je da joj nadene ime „Čubura”, po kojoj je prvo nazvan kvart oivičen ulicama Cara Nikolaja, Maksima Gorkog, Orlovića Pavla i Čuburskom. Tu su mahom živeli Romi koji su Beogradu ostavili u amanet cigansku muziku, tu osnovali svoje udruženje, a salu za skupove i audicije smestili u kafanu „Stara Srbija” (docnije su muzikanti počeli da se skupljaju u „Šumatovcu” zbog blizine Radio Beograda i moguće „tezge”).

Proslavljeni matematičar, akademik Mihajlo Petrović, ali tada kao kapelmajstor orkestra „Suz”, zabeležio je da od Slavije do kafane „Čubura” goste dočekuje trideset veselih utočišta, i da u većini ima „žive muzike”.

Ali, to je i dalje bila samo ukleta periferija kojoj je dašak grada udahnuo tramvaj koji je od Slavije Svetosavskom stigao do Katanićeve, pa Makenzijevom do kafane „Priština”, odakle je kretao natrag u varoš. Za tramvajem su stigli i prvi „kolonisti”, pa se Čubura izmetnula tako reći u učeno društvo!

Život s njima je bio lepši i zanimljiviji, a komšije su bile bliske kao najrođenija familija bez obzira na razlike koje su ih obeležavale. Uz Slobodana Markovića koji još korača na čelu kolone, na Čuburi su živeli Soja Jovanović, Miloš Crnjanski, Stevan Raičković, Petar Kralj, Žika i Bata Stojković, Miodrag i Čedomir Petrović, Slobodan Stojanović, Đuza Stojiljković, Buca Mirković, Muharem Pervić, Vasko Ivanović, Vasa Popović, Raša Popov, Cile Marinković, majka Kemala Montena (pa je i on nailazio povremeno), Milena Dravić i Gaga Nikolić, a tu je rođena i Nada Vukićević, koja je potonjom udadbom postala Mamula i kraljica sevdaha... i sijaset drugih koji se po azbučnom redu mogu zateći po raznim leksikonima kulturne povesti grada. A tek naučnici i sportisti... Naspram bifea „Mala Vltava”, na uglu Sokolske, vek je proživeo i arhitekta Bogdan Bogdanović, koji se proslavio spomenikom „Kameni cvet” koji nas od 1966. podseća na negdašnje jasenovačko stratište (izbrukan sunčanim satom na Slaviji koji je tačno vreme pokazivao jedno leto jer se već dogodine počelo sa pomeranjem kazaljki zbog državne odluke da uvede letnje i zimsko računanje vremena... a njegova velika kamena kazaljka nije bila zgodna za česta „štelovanja”).

Uz velikane, valjalo bi spomenuti i proslavljene kafane, ali novine bi se tako premetnule u preobimni adresar, pa ne ide.

Zlosrećni Čuburci koji su morali da promene adresu i nastave život negde drugde, zaticani su nedeljom sabajle pred radnjom Pere Pekara na uglu Orlovića Pavla, gde su kupovali najbolje hlebove u gradu, da preko zalogaja leče nostalgiju.

Nešto malo starih zanatlija skrasilo se u nekada novom ali uveliko oronulom poslovnom centru od milja nazvanom „Gradić Pejton”, da i svojim umećem sačuvaju deo duha raspevane periferije. Oni su najuporniji čuvari zajedničkih uspomena, pa koliko poživimo – i mi, i oni.