Precizan crtač i majstor detalja

Ako uđete u Narodni muzej Srbije iz pravca Vasine ulice susrešće vas zanimljiv plakat. Muški lik, cilindar na glavi, senka preko očiju, duga brada... Pomalo misteriozno. U potpisu stoji „Radonić sam”. Izvežbano oko poznavaoca prepoznaće autoportret našeg poznatog slikara Novaka Radonića i bez potpisa na njemu, ali su baš te dve reči bitne u ovom slučaju – po toj specifičnoj umetnikovoj intervenciji na radu nazvana je i sama izložba njegovih crteža koja vas očekuje u Kabinetu grafike Narodnog muzeja Srbije.

Ovaj deo opusa Novaka Radonića (1826–1890), jednog od naših najvažnijih umetnika 19. veka, izlaže se po prvi put kao zasebna celina i vredi ga videti na taj način. Izbor najboljih i najznačajnijih njegovih dela iz ove likovne oblasti, koji je izložbeno uobličila Milica Cicmil, kustoskinja Narodnog muzeja Srbije, riznica je koja fokusirano vodi posetioca baš u ove odaje njegovog intimnijeg umetničkog habitusa i teže dostupne segmente njegove ličnosti.

Kako za „Politiku” priča ova kustoskinja, Radonićeva kompleksna ličnost ostavila je dubok trag u srpskoj umetnosti 19. veka, prevashodno u portretnoj umetnosti, i kao takav nam je i najpoznatiji. Podaci govore da se u muzejskoj Zbirci srpskog slikarstva 18. i 19. veka nalazi 30 njegovih slika i dva dela koja mu se pripisuju (slikao je religiozne kompozicije, portrete, pejzaže, kopije dela starih majstora), dok njegovu crtačku zaostavštinu u Zbirci crteža i grafika srpskih autora 18. i 19. veka čini više od 130 crteža i pet skicenblokova (ukupno oko 400 radova).

Kako se može pročitati u pratećem katalogu, najstariji poznat tekst o Radonićevim crtežima je članak Pavla Vasića iz 1940. godine i on nam u tom tekstu ukazuje na to da nas ništa ne može uvesti u svet nekog slikara kao njegove skice i crteži. I zaista, kad se posmatraju Radonićevi crteži, njegova darovitost se prikazuje u potpuno drugom svetlu, na papiru on beleži misli, impresije i osećanja, poput dnevnika, kaže naša sagovornica, koja je izdvojila ona dela iz muzejske kolekcije, uz dodatak radova iz novosadske Galerije Matice srpske, koja najbolje svedoče o mestu crteža u Radonićevoj umetnosti i njegovom razvoju u vremenima brojnih aktuelnih umetničkih pravaca poput klasicizma, nazarenske umetnosti, bidermajera, romantizma i realizma.

Uz podsetnik da se školovao u radionici Petra Pilića u Senti i kod Nikole Aleksića u Aradu, a da je 1856. završio Akademiju likovnih umetnosti u Beču, posle čega prelazi u Novi Sad, posredstvom crteža i skicenblokova možemo saznati i da je imao interesovanja za životinje, da je voleo pejzaže i vedute i da je bio fasciniran portretima velikih umetnika.

„Po različitosti njegovog crtačkog rukopisa mogu se izdvojiti dva pristupa crtežu – školski, tj. bečki akademski pristup, koji za cilj ima savladavanje određenog crtačkog problema, i onaj drugi gde se vidi usavršavanje modelacije i njegova inovativnost. Tematika njegovih crteža obuhvata studije antičkih skulptura, po živom modelu, studije antičkih i tradicionalnih kostima koji su bili priprema za slikanje istorijskih kompozicija u trenutku buđenja nacionalne ideje. Među njegovim delima posebnu grupu čine romantičarski autoportreti, čija brojnost upućuje na čestu potrebu za analizom sopstvenog lika i duše, karaktera i različitih poza. Najčešće je sebe prestavljao iz poluprofila sa karakterističnim dugim i kukastim nosem, neretko sa šeširom koji je deo lica stavljao u senku – jedan od Radonićevih omiljenih problema za rešavanje”, objašnjava podrobnije Milica Cicmil.

I dodaje:

„Među najboljim crtežima ističu se portreti i pejzaži na kojima crtežu pristupa kao slici, olovku tretira kao četkicu, a među najvažnije crteže spadaju oni nastali tokom jednogodišnjeg boravka u Italiji 1858–1859, kada je najviše vremena proveo u Firenci i Rimu. Tada crta pejzaže i predstave gradova, na kojima su prikazani značajni spomenici, kao i kopije (auto)portreta starih majstora iz Galerije Ufici. Većina ovih dela predstavlja ga kao pedantnog i preciznog crtača i majstora detalja. Kvalitet ’italijanskih’ crteža ogleda se u tome što nastaju u pokretu i brzini, bez komfora, ali i pored toga većina ima gotovo geometrijski preciznu liniju, dok pojedini imaju ’impresionističku’ nedovršenost.”

Nakon povratka u domovinu, ističe kustoskinja, iskusio je promene u doživljaju umetnosti, delimično zbog susreta sa najvećim delima evropskog slikarstva, ali i usled realističkih ideja koje je sve više usvajao. Dolazi do postepenog odustajanja od slikarstva u korist književnosti kojom se bavio ostatak života. Radio je u Matici srpskoj kao bibliotekar, a potom i kao potpredsednik Književnog odeljenja. Brojni tekstovi koje je u tom periodu objavljivao u glasilima, sarkastično obojeni i neretko socijalno angažovani, objedinjeni su u Molskim mudrovanjima.

Na kraju, još jedan podatak – u ovoj postavci možemo uživati sve do 13. oktobra ove godine.