Početni kapital – 50 dinara kraljice Marije Karađorđević

Najstarija ustanova kulture u Lazarevcu – Biblioteka „Dimitrije Tucović” danas obeležava sedam i po decenija od osnivanja i u svojoj misiji posebno ukazuje na lik i delo ličnosti čije ime ponosno nosi.

– Baštinimo 75 godina dugu tradiciju bibliotečko-informativne delatnosti na teritoriji ove opštine i u mreži smo biblioteka grada Beograda. Imamo 11.000 članova i raspolažemo sa fondom od 150.000 knjiga raspoređenih u centralnoj zgradi i ograncima Stepojevac, Veliki Crljeni, Rudovci i Junkovac. Biblioteka je od 2011. godine smeštena u zgradi Stare bolnice izgrađene 1931. za potrebe Zdravstvene zadruge. Deset ari placa za zgradu poklonili su Toma i Ilinka Paunović, a kraljica Marija Karađorđević je položila 50 dinara u srebru, što je bio i početni kapital za ovu narodnu zadužbinu – kaže Jasmina Ivanković, direktorka biblioteke i napominje da je zgrada služila i za potrebe zdravstvene zaštite Lazarevčana, između ostalog i kao porodilište, tako da mnogi s ponosom ističu da su rođeni u biblioteci.

Biblioteka je, prema rečima direktorke, osnovana odlukom Narodnog odbora 1949. godine sa zadatkom da prosvećuje stanovništvo.

– Meštani sela Veliki Crljeni svoju biblioteku su osnovali dve godine ranije u sklopu doma kulture, a obe ustanove formirane su donacijom sugrađana. Uz saglasnost porodice Dimitrija Tucovića, a na zahtev zbora radnika i predlog Komisije za spomenike, od 1986. preimenovana je u Biblioteku „Dimitrije Tucović. Prvobitno je osnovana kao gradska knjižnica sa čitaonicom u zgradi Radničkog univerziteta, a imala je na raspolaganju 16 metara kvadratnih.

Kada je počeo da radi Dom kulture „Spasenija Cana Babović”, biblioteka se preselila u novi prostor 1979. i u suturenu je ostala do 2011. godine.

 – To je blistav period kada biblioteka dobija značajna priznanja i kada postoji bibliobuska služba koja obilazi postrojenja u kombinatu „Kolubara”. Tada se rađa ideja o osnivanju Festivala humora za decu, pa je ova smotra međunarodnog karaktera prošle godine obeležila 35 godina rada – ističe Ivanković.

Danas, biblioteka je moderna ustanova od interesa za grad Beograd. Od 2015. godine ova ustanova formirala je i digitalnu biblioteku u kojoj su mahom sadržaji vezani za zavičajnu periodiku (listovi „Kolubara”, „Sindikalac”, „Gimnazijalac”...) Zahvaljujući Ministarstvu kulture, od 2020. biblioteka projektom „Digitalni Lazarevac” predstavlja spomeničko nasleđe ovog kraja. Značajna je i njena izdavačka delatnost koja okuplja zavičajne autore, nagrađene pisce Festivala humora za decu i bibliotekare.

Negujući ime Dimitrija Tucovića, biblioteka je ustanovila nagradu koja nosi njegovo ime, a za ostvarenja u istraživačkom novinarstvu i publicistici, pregalnicima, koji su doprinela saznanjima istine o činjenicama i tokovima života i rada Tucovića, promociji antiratne tematike socijalne pravde i patriotizma. Prvi laureat je istoričarka Snežana Đenić, muzejski savetnik i publicista, autorka rođendanske izložbe „Radnički vitez”.

– Postavka predstavlja svojevrstan pokušaj da se sačuvanim dokumentima i fotografijama rasvetli i ilustruje životni put i političko delovanje ovog humaniste i borca za radnička i ljudska prava i slobode, koji spada u red znamenitih Srba 20 veka. Građu sam pronašla u ustanovama kao što su Državni arhiv Srbije, Narodna biblioteka Srbije, Narodni muzej Užica, Biblioteka „Ljubiša R. Đenić” Čajetina, Narodna i univerzitetska biblioteka Ljubljana... Obilje podataka o svom radu ostavio je upravo Tucović i taj opus danas je dragocen izvor, kako za istoriju radničkog pokreta, tako i za vreme u kome je on živeo i radio – objasnila je istoričarka Snežana Đenić.