Apstrakcije Miloša Bajića

Izložba istaknutog umetnika i dugogodišnjeg profesora Fakulteta likovnih umetnosti u Beogradu, Miloša Bajića (1915–1995), posvećena onom segmentu njegovog bogatog i stilski raznorodnog slikarskog opusa kojim je, među prvim posleratnim slikarima na beogradskoj sceni, zakoračio iz područja asocijativnog slikarstva u polje apstrakcije od večeras u 19 sati biće pred nama u prestoničkoj Galeriji Rima.

Desetak kapitalnih dela dočekivaće publiku do 24. juna – Bajićeva amblematska dela šeste i sedme decenije 20. veka osvetljavaju njegove istorijske pozicije u srpskoj umetnosti druge polovine 20. veka, kao slikara koji se u duhu savremenih evropskih tendencija, a pre svega onih Nove pariske škole, među prvima na ovdašnjoj sceni udaljio a zatim i sasvim napustio reference na predmetni svet u korist autonomnog sveta slike. Rezultat su bile reprezentativne slike koje su za izložbu pozajmljene iz porodične zaostavštine i privatnih kolekcija, a među kojima su i pojedine predstavljane na izložbama Decembarske grupe (1955–1960), kao i na prvoj Bajićevoj izložbi posvećenoj apstrakciji 1958. godine.

Podsećajući na periode tegobnog života umetnika i tešku ličnu sudbinu, Sava Stepanov, istoričar umetnosti u kataloškom tekstu ističe i detalje njegovog obrazovnog puta, u koji se udenula i „Politika” – tokom srednjoškolske prakse baš u našem listu upoznao je Pjera Križanića koji ga je, videvši njegove crteže, podstakao da se likovno obrazuje. „Mogućnost kontinuiranog bavljenja slikarstvom donelo je Milošu Bajiću uzvišeni osećaj slobode kojem je težio svim svojim bićem”, piše on i podseća na Bajićev izložbeni angažman u domenu logorskih crteža, portreta, autoportreta, pejzaža i aktova koji su najčešće bili ekspresionističkog karaktera, dominantne gestualnosti i intenzivnog kolorita, posle kojih je, a nakon nekoliko putovanja u Francusku i Italiju, otišao u apstrakciju.

„Zapravo, snažna i neutaživa potreba za slobodom, kako u životu tako i u Bajićevoj slikarskoj praksi – odvodi ga do apstrakcije”, ocenjuje Stepanov, dok je sam slikar o govorio o tome kao o postupno pojačanoj radoznalosti u oslobađanju likovnog izraza. „Imao sam viziju i tražio način kako da se likovno izrazim. Šta me je zapravo privuklo apstrakciji? Napuštanje predmeta. Osećao sam da me motiv sputava...”, zabeležene su Bajićeve reči.

„Do apstraktnog slikarstva Miloš Bajić je dospeo u trenucima kada je brojnim akterima tadašnjeg srpskog slikarstva cilj bio sličan, ali pomalo nedostižan – dospeti do apstrakcije koja je u našim umetničkim prilikama, zapravo, važila kao sinonim za modernističku umetnost. Mada je činjenica o njegovom apstrakcijskom prvenstvu sporadično zapažana i beležena u onovremenskoj likovnoj kritici, Bajić je bio među učesnicima izložbe ’27 savremenih slikara’ na drugoj Likovnoj jeseni u Somboru (1962) koja, po Lazaru Trifunoviću, važi za najkompletniji izložbeni pregled tadašnjeg apstraktnog slikarstva u Jugoslaviji“, ističe Stepanov, zaključujući da je Miloš Bajić na jedan doista impresivan i duboko personalizovan način ostvario svoju slikarsku filozofiju i poetiku.

„U potresnom i upečatljivom opusu crteža iz logora te u impresivnom slikarskom ciklusu posvećenog vlastitim traumatičnim reminiscencijama na boravak u Mauthauzenu, baš kao i u autentičnim apstraktnim slikama, ovaj umetnik je uspostavio angažovani stav i jasan odnos prema svetu i vremenu u kome je živeo”, smatra Stepanov.

Podsetnika radi, Miloš Bajić nakon rođenja u Resanovcima kod Bosanskog Grahova, od 1922. godine živeo je u Beogradu gde je završio osnovu školu, gimnaziju i Učiteljsku školu (1935). Pohađao je slikarski kurs kod Petra Dobrovića (1935) i završio prvu godinu Umetničke škole u klasi Bete Vukanović (1936/37). Radio je kao učitelj u Makedoniji (1937–1940). Po izbijanju Drugog svetskog rata priključio se Valjevskom partizanskom odredu (1941). Najveći deo rata proveo je u teškom zarobljeništvu, najpre u logoru na Banjici u Beogradu (1942-1944), a potom u nacističkom koncentracionom logoru Mauthauzen (ogranak Ebenze) u Austriji (1944–1945). Po završetku rata upisao je drugu godinu studija na Akademiji likovnih umetnosti u Beogradu (1946) gde je i diplomirao, a zatim završio specijalni tečaj u klasi Marka Čelebonovića (1949). U istoj ustanovi radio je kao asistent, docent i profesor sve do penzionisanja (1949–1979). Samostalno je izlagao od 1952. godine. Bio je član grupe Samostalni (1951–1955) i Decembarske grupe (1955–1960). Jedan je od osnivača umetničke kolonije u Bačkoj Topoli (1953). Organizovao je Grožnjanski dekameron (1968) i rad Male galerije (1980) u Grožnjanu. Objavio je knjigu „Mauthauzen 106621” (1975). Dobitnik je više nagrada, odlikovanja i društvenih priznanja. Autor je fresaka, mozaika i keramika u Malom Iđošu, Gunarošu, Beogradu, Bačkoj Topoli, Subotici, Novom Grahovu i Resanovcima, a njegova dela čuvaju se u Narodnom muzeju, Muzeju savremene umetnosti, Muzeju Grada Beograda, Muzeju Cepter u Beogradu, Poklon zbirci Rajka Mamuzića u Novom Sadu i drugim muzejima u Srbiji, kao i u uglednim javnim i privatnim kolekcijama u inostranstvu.