Tajna kukuruznog vampirizma

„U istoriji otkrića niacina, vitamina Be grupe, Kristiforu Kolumbu pripada značajno i donekle diskutabilno mesto”, navodi Dušan Obradović u knjizi „Vitamini u ishrani i zdravlju” (Data Status 2024).

Kolumbo je 1493. doneo zrna mahisa, tj. kukuruza iz Srednje Amerike u Španiju. S kultivisanjem nove zrnene skrobne biljke, zbog klimatske neprilagođenosti, prvo se otpočelo u toplijim delovima Evrope, gde kukuruz postaje omiljena, energetski bogata hrana siromašnih seljaka.

„Novu namirnicu obeležile su i nove reči: polenta u Italiji; u Srbiji, Hrvatskoj, BiH i Crnoj Gori palenta, pulenta, žganci, kačamak, cicvara, proja”, navodi Obradović.

Usled nedostatka ili slabe dostupnosti mikrohranljivih materija, osobe na jednoličnoj ishrani kukuruzom bile su ugrožene pelagrom, bolešću deficita niacina.

„U pelagri se javljaju promene na sluznici želudačno-crevnog trakta, koži i nervnom sistemu, što je sve zajedno dovelo do obeleženosti i izolovanosti pelagričara. Već je 1735. španski lekar Gaspar Kazal prvi posumnjao da su dva glavna uzroka promena na otkrivenim delovima šaka, stopala, grudima, licu i učestalih proliva kod pelagroznih asturijskih seljaka monotona ishrana kukuruzom i klima u tom delu Španije. Ime bolesti pelagra (ital. pel – koža, agra – gruba) dao je italijanski lekar Frančesko Frapoli.”

Obradović iznosi i zanimljive podatke o povezanosti pelagre i priči o vampirima:

„Naknadna tumačenja ukazuju da je fenomen vlaškog (noćnog) vampirizma u vezi sa osetljivošću pelagričara na sunčevu svetlost. Vlad Cepeš, odnosno grof Drakula, nije se pojavljivao tokom dana, jer se bojao sunčeve svetlosti i kožnih promena na otkrivenim delovima vrata. U romanu ’Drakula’ engleskog pisca Brema Stokera objavljenog 1897. grof Drakula svom gostu Džonatanu Harkeru ističe svoju sklonost ka boravku u zasenčenim i senovitim prostorima. Budući da Stokeru nije bila poznata tadašnja raširenost pelagre u Transilvaniji, to pominjanje Drakulinog izbegavanja sunčeve svetlosti se u romanu pripisuje slučajnom poklapanju događaja. S druge strane, roman je doprineo formiranju predrasuda o Balkanu kao obitavalištu vampira. Već je početkom 19. veka bilo jasno da pelagra nije zarazna ni nasledna bolest, već uzrok ove do tada nepoznate smrtonosne bolesti može biti jednolična ishrana sa preovlađujućim udelom kukuruza.”

Obradović podseća i da se dostupnost vezanog oblika niacina u kukuruznim zrnima može značajno poboljšati postupkom alkalne hidrolize. U Centralnoj Americi prema drevnoj tehnici kuvanja kukuruza, poznatoj pod nazivom nixtamal, zrna kukuruza prvo se drže potopljena u krečnoj vodi (rastvor kalcijum-oksida), a zatim se koriste za pripremu tortilja i drugih tradicionalnih jestivih kukuruznih proizvoda.

Nažalost, zbog potcenjivačkog stava prema domorodačkom postupku pripreme zrna kukuruza potamnela je slava Kolumba, jer je svojom zaboravnošću stvorio idealne uslove za pojavu pelagre kao masovne bolesti deficita jednog od Be-vitamina (niacina) u ishrani južnoevropskih siromašnih seljaka, dok je pelagra, zbog nistamalizacije zrna kukuruza, u najvećoj meri ostala nepoznata u Centralnoj i Južnoj Americi.