Kako se Beograd odužio velikanima

Ako se složimo sa činjenicom da su tri najveća srpska i istovremeno velika svetska naučnika, ne samo 20. veka, nego i uopšte, Nikola Tesla (između ostalog i idejni tvorac, odnosno preteča današnjih električnih automobila), Mihajlo Pupin (između ostalog i idejni tvorac, odnosno preteča današnjih mobilnih telefona) i Milutin Milanković (teorija ciklusa godišnjih doba, odnosno klimatskih promena, revizija julijanskog kalendara), onda se s pravom postavlja pitanje kako su se Srbija i Beograd odužili ovim našim istinskim velikanima.

Trebalo bi da im se oduže bar jednim, dostojanstvenim spomenikom. Da li je to zaista i bilo tako? Pođimo redom.

Nikola Tesla ima daleko najviše takvih spomenika. Pre svega onaj divni spomenik ispred tehničkih fakulteta u Beogradu. Tu je i, možda važniji, Muzej Nikole Tesle u Krunskoj ulici (kojem izgleda sledi iseljenje iz te kuće). Postoji i spomen-ploča na zgradi Rektorata univerziteta u Beogradu, kao i spomenik Nikoli Tesli ispred Aerodroma „Nikola Tesla”. Van Beograda, a u Srbiji, to su: spomenik Nikoli Tesli u Novom Sadu, ispred tehničkog fakulteta, i bista ispred stare hidrocentrale u Užicu. Van Srbije: spomenik u Banjaluci, ispred zgrade „Elektrokrajine”, spomenik ispred rodne kuće u Smiljanu, Hrvatska. Najzad, u drugim zemljama sveta: na Nijagarinim vodopadima, i to dva – jedan na kanadskoj, a drugi na američkoj strani; spomenik ispred Crkve Svetog Save, na Menhetnu, u Njujorku, kao i biste ispred svih važnijih tehničkih fakulteta u SAD.

Milutin Milanković ima u Beogradu jedan, ali vredan i dostojanstven spomenik – u Karađorđevom parku, između Bulevara oslobođenja, Pasterove i Tiršove ulice.

A Mihajlo Pupin u Beogradu nema ni jedan jedini, bilo kakav spomenik. Zvuči neverovatno. Lično sam, u poslednjih desetak i više godina, svojim kraćim tekstovima u dnevnim listovima, ukazivao na tu veliku nepravdu. Mislim da sam, tom prilikom s pravom ukazivao da bi jedan pravi, dostojanstven spomenik Mihajlu Pupinu morao da bude u Beogradu, i to tačno do onog Nikoli Tesli, ispred tehničkih fakulteta. To prazno mesto zaista postoji i svakog dana prolazim pored njega. Da ironija bude veća, Srbija ima spomenik Pupinu, u njegovom rodnom mestu, malom Idvoru, u Banatu, ima ga i u Novom Sadu, na uglu Bulevara Mihajla Pupina i Ulice Modene. Spomenik Pupinu postoji i van Srbije. Jedan je u malom mestu Vevčani, u Severnoj Makedoniji, a drugi u Ljubljani, u Sloveniji. Za mene je tu neshvatljivo da je taj spomenik u Ljubljani otkrio upravo bivši predsednik Srbije Tomislav Nikolić, a da nije ništa učinio da Beograd dobije takav spomenik.

Jedini, ali neuspeo pokušaj u Beogradu potiče iz januara 2015. Naime, tadašnja Komisija za spomenike i nazive trgova i ulica grada Beograda donela je odluku da se spomenik Pupinu postavi u Bulevaru kralja Aleksandra, ispred zgrade tadašnje „Lole”, preko puta Univerzitetske biblioteke. Izgradnju te Biblioteke finansirala je američka „Karnegi fondacija”, upravo na predlog i inicijativu Mihajla Pupina. Pomenuta komisija je odluku donela na predlog građana i opštinskog odbora SNS Vračar. Međutim, takva odluka nije realizovana, već devet godina. Pitam se koje su to nepoznate sile sprečile odluku da se i naš Beograd najzad oduži velikom Pupinu.

Mladen Obradović,

Beograd