Šabac i Šapčani

Već vek mi porodica živi u Šapcu, a osvrnuo bih se na dva veka, da ne širim priču i podsećam na 1521. godinu kad je Sulejman Veličanstveni bio u Šapcu, tvrđavi na Savi. Trgovački bitniji bio je Debrc, gde je stolovao kralj Dragutin, a onda Turci osnivaju Bair i trgovina se premešta u Šabac. Posle Karađorđeve bune, Mišar je postao „naš Borodino”, onda Obrenovići udaraju pečat Šapcu. Jevrem, koji sada ima i spomenik u gradu, otvara vrata savremenim strujanjima u Evropi. Do 1903, kad Obrenovići silaze sa scene, a u prevratu gubi glavu i Draga Lunjevica, čiji preci imaju veze takođe s mojim gradom. Za vreme Karađorđevića osniva se i fabrika „Zorka”, koja će udariti pečat budućeg razvoja grada.

Zanimljivo je da je nakon posete Šapcu kralj Aleksandar izgubio glavu u Marselju. Tim povodom ove godine Dejan Živanović i Nebojša Cvejić objavili su knjigu „Kraljevski dan u Šapcu”, u kojoj se nalaze i ovi redovi: „Važnost grada kao velikog izvoznog centra upotpunjuje i činjenica da je bio i kulturno-prosvetni centar Podrinja. Od 1837. godine postoji gimnazija, od 1847. godine biblioteka; on je sedište Šabačko-valjevske eparhije i Duhovnog suda. Povoljan geostrateški položaj uzimao je danak tokom ratova. Ratne operacije uzrokovale su ogromna razaranja i veliki broj žrtava. Veliki rat odneo je trećinu populacije Podrinskog okruga, što je u poređenju da drugim delovima okupirane Srbije, najveći zabeležen manjak stanovništva. Sam grad bio je devastiran, opljačkan i ostao je bez polovine predratnih žitelja... Nakon 1. decembra 1918. godine, položaj i status grada promenjeni su iz korena. Granica na Savi pomerena je na sever do Subotice, dok je granica na Drini izmeštena na zapad, čak do Karavanki. Prosperitetni grad na obodu države postao je mesto u provinciji, s upropašćenom trgovinom, proizvodnjom, infrastrukturom i s mnogo manje onih koji bi to popravili i pokrenuli. Obnova i uzdizanje nakon Prvog svetskog rata tekli su izuzetno sporo...”

A onda Drugi svetski rat. Pedeset naših za ranjenog Nemca, 100 za ubijenog. Napad četnika i partizana na Šabac reflektovao se ogromnim žrtvama. Trčanje do Jarka, gde se umešnošću dr Božina (stigao je iz Hajdelberga) spasava više hiljada Šapčana. Dolazak na vlast Tita, koji nije imao baš neku veliku ljubav prema Šapcu. Zašto – ne znam. Do famozne Osme sednice, i obračuna Slobodana Miloševića i Ivana Stambolića, koji je 1987. bio prisutan na proslavi 150. godišnjice šabačke gimnazije. Naravno, opet packe Šapcu, odnosno običnom življu. Kao što je 1968. godine šabačka „Čivijada” ustalasala jugoslovensko javno mnjenje, a verovatno postala trn u oku tadašnjeg lidera, spomenutog maršala Tita. Ko danas pročita proskribovane i sklonjene časopise „Čivije” videće da su to „male bebe” u odnosu na ono što se danas piše, i da nema ničega što može da ruši državu. Tako je i zbog priklanjanja Stamboliću Šabac opet postao „opozicija” Miloševiću. Dobra saradnja s vlastima uvek je donosila benefite stanovništvu u unutrašnjosti. Kao što svaki Šapčanin koji je uspeo i pozicionirao se dobro u glavnom gradu nije doneo neki boljitak Šapcu i stanovništvu koje je sretao na ulicama.

Na pitanje šta je naš problem, dobijao sam odgovor: „U Šapcu ne trpe uspešne ljude, u pitanju je sujeta?” Zašto nam smetaju ljudi ostvareni u svojim oblastima? Ima tu nešto „bolesno”. Dokle ćemo da obezvređujemo vredne i da ih spuštamo na naše visine? Trgovački grad koji je imao vrsne doktore, rendgen početkom 20. veka, profesora Vladimira Karića. „Kao profesor Šabačke polugimnazije počeo je da radi na geografskoj književnosti. To je samo po sebi dovoljan znak velike duhovne snage, kad u jednoj palanci, u kojoj nema naučnih sredstava ni naučne atmosfere, neko smisli i uzme izvoditi jedan sistematski radni plan. I Karić je započeo počecima koji jasno dokazuju koliko je on bio ostavljen samom sebi”, na koga se naslonio Jovan Cvijić, autor redova o svom učitelju. Nezaobilazni Laza K. Lazarević, ne zna se u čemu je veći, u medicini ili literaturi. Stojan Novaković. Živojin Pavlović, Milić od Mačve, Vinaver, Oskar Davičo...

Duže od veka postoji fudbalski klub, ali za stogodišnjicu nije objavljena monografija, a o zlatnim olimpijskim medaljama rukometaša i vrapci na grani sve znaju. Znao je mentalitet Aca Trifunović, pa je za života objavio „Šabačka Metaloplastika u rukometu 1970–1990 – Mojih 30 godina u sportu”. Šabački „Glas Podrinja”, osim dečijeg dodatka koji je priređivao Dragiša Penjin, nikad nije imao Kulturni dodatak. Šabac nema antologiju pisaca, časopis gde bi objavljivali rukopise, niti zvaničnog izdavača. Nema ni udruženje zavičajnih pisaca, ni pravu galeriju. Zašto?

Jovan Rukavina,
Šabac