Pet predmeta za Dan Muzeja nauke i tehnike

Povodom Dana Muzeja nauke tehnike, koji ove godine slavi 35 godina postojanja, od 5. oktobra do 2. novembra ekskluzivno će javnosti prvi put biti predstavljeno pet predmeta iz kolekcije muzeja: praksinoskop (19. vek), model parne mašine (20. vek), francuski „fenjer” časovnik (18. vek), „Nokija” robot (20. vek) i muzička kutija eufonion (19. vek).

Ovi artefakti kojima je muzejska zbirka obogaćena u poslednjih pet godina biće izloženi u sklopu stalne postavke „Aleksandar Despić”.

Model parne mašine je mala verzija parne mašine, koja predstavlja motor koji transformiše toplotnu energiju vodene pare u mehanički rad, najčešće u rotaciono kretanje, i prvenstveno je napravljena u obrazovne svrhe ili kao hobi. Optički uređaj praksinoskop izumeo je francuski pronalazač Emil Rejno (1844–1914), a predstavljen je 1877. i bio je jedan od prethodnika modernog filma, popularan zabavni aparat, krajem 19. veka korišćen u zabavnim parkovima i kućnim setovima za decu. „Fenjer” časovnik prepoznatljiv je po specifičnosti ovih satova – ima samo jednu kazaljku koja pokazuje sate i vreme prikazuje sa greškom od oko 15 minuta dnevno. Dizajn kazaljke, stilizovanog ljiljana, verovatno vodi poreklo još iz 15. veka, pod stilskim uticajem renesanse. Finski proizvođač „Nokija” započeo je avanturu sa robotikom 1966, a u osamdesetim godinama prošlog veka stečena je licenca od Unimation-a i započela je proizvodnja PUMA robota. „Nokija” je tokom osamdesetih godina 20. veka proizvela oko 1.500 ovakvih robota namenjenih istočnom tržištu. Eufonion je muzička kutija proizvedena u Lajpcigu oko 1890. godine u fabrici „Leipziger Musikwerke Euphonika”. Radi na principu opruge, koja se navija uz pomoć ručice koja se nalazi na bočnoj strani, a u pogon se stavlja ubacivanjem novčića. Muzička kutija je bila u vlasništvu Mihajla Mitrovića, našeg poznatog arhitekte i univerzitetskog profesora.

Podsetnika radi, Muzej nauke i tehnike u Beogradu formalno je osnovan 6. oktobra 1989. godine, zalaganjem akademika Aleksandra Despića i profesora Milorada Ristića, a prvi put se javnosti predstavio u Galeriji SANU, oktobra 1990. godine, izložbom „Čovek i kamen”, pripremljenom u saradnji s Prirodnjačkim muzejom. Sopstvenu zgradu muzej dobija 2005. godine – više nego simbolično, nekadašnju opštinsku termocentralu na Dorćolu.

Istraživačka delatnost ovog muzeja obuhvata istoriju nauke, tehnike i tehnologije na teritorije Srbije. Osim izložbi koje obrađuju specifične naučne, tehničke i tehnološke fenomene, među rezultatima rada su zaštita i prezentacija naučne i tehničke baštine vanmuzejskog fonda.

Danas je muzej republička ustanova kulture matična za naučna i tehnička kulturna dobra, a svojom delatnošću gradi svest zajednice o značaju i očuvanju tehničke i naučne baštine, izvanrednog svedočanstva o sveukupnom razvitku društva. Jedan je od najpopularnijih muzeja u Srbiji, nudi veliki broj izložbi i programa čija edukativna vrednost i naučnopopularni pristup naučnim i tehnološkim temama privlače posetioce svih uzrasta iz zemlje i inostranstva.