Film o Đorđu Genčić

Dokumentarni film „Đorđe Genčić, prevratnik sa zlatnim štapom“, autora Radeta Stojčića biće predstavljen od 13 sati u Pozorišnom muzeju u Zaječaru. Film koji je nastao u proizvodnji „Studija 101” svedoči o burnom životu industrijalca, vlasnika rudnika, Đorđa Genčića, upamćenog najviše po učešću u organizaciji Majskog prevrata i reputaciji bonvivana starog Beograda. Povod je godišnjica rođenja Đorđa Genčića (Veliki Izvor kod Zaječara, 4. novembra 1861.- Beograd, 19. oktobra 1938.) ministra unutrašnjih poslova u vreme kralja Aleksandra Obrenovića i gradonačelnika Niša ( 1894- 1899).

Đorđe Genčić bio je jedna od najistaknutijih ličnosti na srpskoj političkoj sceni, krajem 19. i početkom 20. veka. Međutim, zbog događaja koji su se odigrali na samom početku 20. veka, pomen Đorđa Genčića i danas ima izrazito negativnu konotaciju, o čemu najbolje svedoče nadimci koji su mu dodeljeni: Kraljeubica, duša zavereništva, Čovek krvavih ruku.

Rođen je u u imućnoj porodici Genčić, koja je podržavala i sarađivala sa dinastijom Obrenović. U Zaječaru je kontroverzni Đorđe Genčić završio polugimnaziju, koja je tada trajala dve godine, posle čega odlazi u Beč, gde se obrazuje u domenu ekonomskih nauka. Nošen nemirnim duhom, nekoliko godina kasnije odlazi u Rusiju, gde se školuje na vojnoj akademiji i stiče čina kapetana. Neočekivano napušta Rusiju i vraća se Srbiju, odnosno u Beograd. U Rusiji ga je, beleže hroničari,  posetio diplomata Jovan Ristić, koji je bitno uticao na Genčićevu odluku da se vrati na Balkan, posveti politici i pridruži Liberalnoj stranci.

Političku karijeru Đorđe Genčić započeo je krajem 80-desetih godina 19. veka, kada je izabran za narodnog poslanika. kao član Liberalne stranke. Ubrzo posle toga postaje generalni konzul u Solunu. Tu je proveo izvestan period, ipak, vođen nemirnim duhom, vraća se u Srbiju i  nastavlja sa političkim delovanjem. Postaje gradonačelnik Niša, a u tom periodu nagrađen je ordenom Medžedije, koji mu je dodeljen od strane turskog sultana Abdula Hamida Kana.

Kao izuzetno sposobna ličnost, Đorđe Genčić, zatim je imenovan za ministra unutrašnjih dela... Pokazao se kao vrstan diplomata i poznavalac političkih situacija, ipak protiv Genčića je pokrenut proces, zbog takozvanog „pisma protiv Kralja”, odnosno, uvrede časti Nj. K. V. Aleksandra Obrenovića, a u vezi sa ženidbom sa Dragom Mašin. Odlučeno da se Đorđe Genčić kazni sa sedam godina izdržavanja zatvorske kazne, ali, uspeva da, tokom 1901. godine, izađe iz požarevačkog zatvora, u kojem je proveo nekoliko meseci.

Po izlasku iz zatvora, Đorđe Genčić započinje organizovanje događaja koji će obeležiti njegovu političku karijeru, ali i život: Majski prevrat. Na osnovu literature može se zaključiti da je Genčić razmišljao o ubistvu kraljevskog para, okupio zaverenike koji će izvršiti prevrat. Zaverenici se okupljaju u toku 1901. godine, kada su položili usmene zakletve. Jedan od glavnih ciljeva bio je da svrgnu kraljevski par i dovedu dinastiju Karađorđević. Sprega između zaverenika i budućeg kralja Petra Karađorđevića, koji je u to vreme boravio u Švajcarskoj, bio je upravo Đorđe Genčić.

Naredne 1902. godine Đorđe Genčić razgovara je sa diplomatskim predstavnicima Austrije u Beogradu i sa ruskim ambasadorom u Beču, ne nagoveštavajući im direktno smenu kralja, ali je govorio o tome ko bi mogao da ga zameni. Početkom 1903. godine raste nezadovoljstvo građana koji žele da svrgnu kralja Aleksandra. Kompletan plan zavere uobličen je maja meseca, a realizovan u noći između 28. i 29. maja. Đorđe Genčić je odveden u ministarstvo unutrašnjih poslova kako bi odatle izdavao naređenja. Međutim, ubrzo nakon Genčićevog odlaska u ministarstvo, jedan od komandanata zavere, potpukovnik Petar Mišić,  istrčao je sa revolverom u ruci i rekao da su kralj i kraljica poginuli sa usklikom: ,,Živeo kralj Petar Karađorđević”...

Na osnovu sačuvanih podataka i fotografija, Đorđe Genčić je u svom rodnom selu, Velikom Izvoru, podigao spomen-česmu nekoliko godina kasnije, tačnije, 1927. godine, koja je tom prilikom i osveštana. Lični život Đorđa Genčića, kao i njegov politički, izaziva pažnju. Bio je oženjen sa Kosarom Novaković, ćerkom beogradskog advokata Alekse Novakovića. Kosara je prethodno bila udata i svoj prvi brak je okončala upravo  zbog Đorđa Genčića. Brak sa Kosarom Novaković, koji je trajao oko deset godina, završio se burno kao što je i započeo. Kosara se razvela od Đorđa, a povod razvoda je bio knez Arsen Karađorđević, koji će uskoro postati njen treći muž. Đorđe Genčić nikada nije preboleo odlazak supruge, koji je pak, kako je sam isticao, smatrao „božjom pravdom”. Međutim, kako bi lakše preboleo razvod, sagradio je vilu u Krunskoj ulici koja je, kako stručnjaci smatraju, predstavljala simbol Genčićevog materijalnog statusa, moći i afirmacije u društvu. Đorđe Genčić preminuo je 19. oktobra 1938. godine u Beogradu.