Duhovni svetionik Rasinskog okruga

Veluće – Na zidovima manastira Veluće istorija je pisana vekovima. Stradanja Hristova, predstava Strašnog suda, veliki praznici, Bogorodica Velućka, dekorativno crtane zidne figure… freske su nastale pre Kosovske bitke.

Manastir je jedinstven i po fasadnom slikarstvu – posebnim predstavama oslikanim u gornjem delu crkve, a iznad jedne freske unutar manastira lasta je svila gnezdo…

Danas je Vavedenje, jedan od pet najvećih praznika posvećen Bogorodici, slava mnogih porodica, ali i hramova, među kojima je i manastir Veluće.

Reporteri „Politike” nedavno su posetili ovu svetinju u blizini Trstenika, koja, kao i pre šest vekova kada je nastala, i dalje predstavlja jedan od duhovnih svetionika naroda Rasinskog okruga.

„Svakodnevna bogosluženja, samački život daleko od ’krasote’ ovoga sveta, uz molitvu za sebe i za celi svet, čini suštinu našeg monaškog života”, kaže igumanija manastira Veluće, monahinja Teodora.

Manastirski kompleks sa crkvom, prema narodnom predanju, bio je poznat kao Srebrnica, po nazivu potoka koji nedaleko protiče. Veluće je ženski manastir od 1937. godine, kada se celo jedno sestrinstvo iz manastira Jankovec u Makedoniji preselilo u Veluće. To sestrinstvo pošlo je za tada igumanom žičkim, svetim Nikolajem Velimirovićem. Do pre Drugog svetskog rata igumanija manastira bila je Suzana. Potom Matrona, pa Olimpijada. Od 2011. igumanija manastira je Teodora.

„Crkva je sagrađena u 14. veku, negde oko 1.370 godine. Monaška zajednica je i danas aktivna i postojana. Ranije je bilo veliko sestrinstvo, a sada je nas tri. Održavamo manastir i imanje, čuvamo mnogo starih bogoslužbenih knjiga i odeždi, slika, fotografija sestrinstva, ikona koje su bile na ikonostasu, puno eksponata iz 18. i 19. veka”, kaže monahinja Teodora (Spasojević), koja je diplomirani biolog i završila je i Teološki fakultet.

Arhitektonski, crkva manastira Veluće pripada moravskoj školi i zbog sličnosti sa Lazaricom u Kruševcu smatra se da joj je bila uzor u gradnji, ili da su građene istovremeno, od ruke istih majstora. Pod zaštitom je Srbije, kao spomenik kulture od velikog značaja i pripada Eparhiji kruševačkoj Srpske pravoslavne crkve.

Viševekovna osmanlijska vlast praćena brojnim pljačkama i uništavanjem dovela je do toga da je arhivska građa mnogih naših manastira sačuvana tek u tragovima – bez podataka o vremenu nastanka ili ličnostima zaslužnim za njihovo podizanjem. Primer toga je i Veluće.

Muzej koji prikazuje istoriju ovog manastira otvoren je 3. decembra prošle godine. U vitrinama i na policama izložena su svedočanstva šestovekovnog trajanja crkve koja je obnovljena 1833. godine.

Poseban deo izložbenog prostora istorije ove svetinje posvećen je svešteniku Dušanu Popoviću, koga je za starešinu Veluća postavio vladika Nikolaj Velimirović početkom Drugog svetskog rata kako bi zaštitio manastir i sestrinstvo od ratnih neprilika. Paroha velućkog Dušana Popovića posle rata, vezanog žicom, samo u donjem vešu, kroz Kruševac su proveli komunisti i potom streljali 1944. godine. Kada je ubijen imao je 32 godine, a pre smrti je morao da drži opelo dok je streljana grupa po grupa ljudi, koji su proglašeni narodnim neprijateljima. Kao velika krivica stavljeno mu je na teret prijateljstvo sa Nikolajem Velimirovićem.

Igumanija Teodora je istražujući životni put Dušana Popovića objavila i knjigu u kojoj je osvetlila sudbinu 12 sveštenika koje su komunisti ubili u periodu od 1943. do 1950. na teritoriji rasinskog okruga. Teodora je naslikala i ikonu Dušana Popovića kao i svih 12 sveštenomučenika kruševačkih.

Deo stalne postavke su i predmeti koje su monahinje koristile u svojim radionicama, kao što je i ikonopisanje kom su i danas posvećene.

„Ikonopisačku radionicu – atelje pedesetih godina prošlog veka osnovala je mati Nina Dimitrijević, koja je bila namesnica manastira Veluće. Ona je počela ikonopisanje još u Makedoniji. Naše ikone su životne i zanimljive jer se razlikuju od akademskih ikonopisaca”, kaže igumanija Teodora.

Sva deca iz sela u okolini Veluća u školi uče veronauku.

Već šest godina postoji i dečji hor „Vavedenje”.

„To je omladinski crkveni hor u kojem su deca i omladinci od sedam do 27 godina. Podučavam ih da pevaju liturgiju, razne pobožne i bogomoljačke pesme. Nedeljom imamo probe i deca vole tu aktivnost. Predajem veronauku od 2001. godine i to mi malo olakšava da ih sakupim”, kaže igumanija Teodora.