Naiva iz Kovačice na listi Uneska

Kovačica – U Paragvaju, 6. decembra tačno u 12 časova i 24 minuta, kovačičko naivno slikarstvo naći će se na reprezentativnoj listi Uneska, kao nematerijalno blago sveta, a Srbija postati prva evropska zemlja koja će u svetski registar upisati kulturno nasleđe jedne nacionalne manjine. Sama procedura trajala je dve godine, a zasluge idu i predlagačima – opštini Kovačica, Domu kulture iz Padine, Galeriji „Babka” i Galeriji naivne umetnosti u Kovačici. U prestonici slovačke naive, posle niza godina nastojanja da se izbore za prestižni status, ovu vest dočekuju sa ponosom i kao veliki podsticaj.

„Činjenica da se jedna takva institucija kao što je Unesko zainteresovala i pokazala nameru da zaštiti to što rade naši slikari izuzetna je čast. Ono što su osnivači pokrenuli, pre više od šest decenija, sada se nastavlja. Druga, pa i treća generacija slikara, danas slika drugačije, u skladu s vremenom, a duh svega što su naši prethodnici učinili, prenosimo radionicama, likovnim kolonijama, na predavanjima i u radu sa decom i mladima”, ističe Ana Žolnaj Barca, direktorka Galerije naivne umetnosti, u varošici okruženoj hektarima najplodnijih oranica južnog Banata, ali u čijem centru nije zemljoradnička zadruga, već svetski poznata galerija, gotovo sedam decenija dom slikara naivaca.

Izgleda da su Slovaci pre više od 220 godina, kada su naselili ove krajeve, u svojim genima doneli kolektivni umetnički dar, koji je prvi put izbio kasnih tridesetih godina prošlog veka na slikama mašinbravara Martina Paluške i zemljoradnika Jana Sokola, onako iz hobija i bez ikakvog slikarskog iskustva. Dvojac je u pauzama poljskih radova i za zimskih večeri počeo kopirajući poznate slikare i preslikavajući kalendare i razglednice egzotičnih pejzaža, da bi im se ubrzo pridružili i drugi seljani. Tako se rađa likovna sekcija pod okriljem Kulturno-prosvetnog udruženja „Pokrok”, a 1952. kada Kovačica slavi 150. rođendan, radovi 12 osnivača prvi put su se našli pred publikom. I eksplodirao je neverovatni dar iz ljudi, a na prvom „Kovačičkom oktobru” izloženi su njihovi autorski radovi i otvorena je Galerija seljaka slikara pri ovdašnjem domu kulture, prva u tadašnjoj Jugoslaviji. A kada su se četkice latili Martin Jonaš sa svojim seljacima džinovskih šaka i stopala, i Zuzana Halupova, čiji pitoreskni likovi dece postižu meteorski uspeh na razglednicama Unicefa, u maleno selo stižu novinari, diplomate, turisti, a priča o naivcima Kovačice nezadrživo kreće u svet.

„I dalje nije razjašnjena magija naših slikara. Ono što mi ovde čujemo svakoga dana je da slike zrače iskrenošću i spokojem, istovremeno su pozitivne, vedrog kolorita, čak i kada slikaju težak rad na polju, i iste takve trenutke koji se dese u životu. Slikane su čistim srcem i to ljude opčinjava. Odavde odlaze sa osmehom i vraćaju se, dovode prijatelje”, napominje Ana Žolnaj Barca.

Začetnici slovačkog naivnog slikarstva u Kovačici danas su uzor koloniji slikara, koji bi svi da budu članovi galerije, ali ih je samo dvadeset troje, jer je to pitanje prestiža. Slovačka naiva iz Kovačice ima svoje mesto i u enciklopedijama i svetskim muzejima, kraljevskim palatama, diplomatskim rezidencijama, ali je obožava i „obična” publika, pa slavni i visoki gosti, turisti izdaleka i školske ekskurzije nezadrživo i bez prestanka opsedaju galeriju. Svi oni, od 1989. godine i na sadašnjoj adresi, uz stručno vođenje mogu tu, osim ulja na platnu, videti i ostale tehnike, kao i oslikane ukrasne i upotrebne predmete.