Scenski spomenik Nikoli Pašiću

Istorijska, politička i porodična drama „Neki važan čovek” Željka Hubača u fragmentarnoj formi i vremenski skokvitoj naraciji prikazuje lične i političke borbe Nikole Pašića, u periodu od šezdesetih godina devetnaestog veka do 1926. godine, kada je umro. Drama počinje u vreme kraja njegovog života, nakon moždanog udara, da bi se nastavila sa „fleš-bek” scenama, koje otkrivaju važne trenutke iz njegovog života. One između ostalog pokazuju Pašićeve sukobe sa kraljem Milanom, političku okrenutost ka Rusiji, bliskost sa anarhistima, zastupanje ideje ujedinjenja Srba, Hrvata i Slovenaca itd.

Zaječarsko pozorište je naručilo dramu Hubaču, kao vid posvete ovom Zaječarcu, i u tom smislu ova predstava ima jasno i vredno ispunjenu edukativno-posvetnu funkciju, upoznavanja publike sa Pašićevim istorijskim značajem, političkim uverenjima, lično-porodičnim okolnostima. S druge strane, fali joj snažnijih sukoba, kao i izazovnijih univerzalnih spoznaja, poetsko-filozofskih komentara koji jesu prisutni, ali u skromnoj meri. Na primer, zanimljiva je Pašićeva opaska o sličnostima između politike i ljubavi, ili motiv njegove fascinacije teleskopom, zbog osvešćavanja ljudske majušnosti i prolaznosti – šteta je što takvih ideja nema više u predstavi. Vredan je i postupak uvođenja songova u dramsku strukturu, kao nekakvih odjeka antičkog hora, odraza folklornog nasleđa, koji podsticajno i nenametljivo donose značenja magijskog, arhetipskog.

Reditelj Hubač radnju postavlja na kosu padinu koja je podsetila na scenski prostor predstave „Bizarno” u Narodnom pozorištu u Beogradu (2007), takođe nastale prema njegovom tekstu, sa bliskim simboličkim značenjima društvenog pada, tamo u savremenom, ovde u istorijskom kontekstu, uz napomenu da je tamo imala jači simbolički smisao (scenograf Mirko Stokić). Na sceni se nalaze i upaljene sveće, koje se mogu shvatiti kao izraz potrebe čuvanja Pašićevog duha, u kontekstu pomenute posvetne uloge, ali se takođe mogu dovesti u vezu sa magijskim motivima, odnosno značenjima horskih pesama, izvedenih uz ritualno pljeskanje.

Radnja teče stilizovano realistički, u mozaičkoj formi i vizuelnom stilu koji oživljava duhove istorije (dramaturg Aleksandar Milosavljević, kostim Petra Fotez). Miloš Tanasković verodostojno igra Pašića kao odlučnog i principijelnog čoveka posvećenog idealima i slobodi, kao i želji da izgradi društvo zasnovano na redu i ravnopravnosti, gde se uspeh postiže zahvaljujući stvarnim sposobnostima, a ne putem nekih smutnih prečica. Ana Bretšnajder Tanasković naročito izražajno, sa suptilnom osetljivošću, gradi lik brižne i privržene Pašićeve supruge Đorđine. Marija Stanković glumi njegovu kćerku Daru, a Jovan Veljković sina Radu, zabrinute zbog očeve tvrdoglavosti na samrti.

Ivan Ninčić igra Milana Obrenovića kao sujetnog poglavara koji mnogo puta ističe da je prvi kralj Srbije posle pet vekova i Dušana Silnog. Branislav Mijatović je Svetozar Marković, a Gabrijel Bećarević je Mihail Bakunjin; oni sa Pašićem u kafani u Cirihu žustro raspravljaju o političkoj situaciji na Balkanu, podstaknuti pitanjem radoznale novinarke (Nataša Petrović), i otkrivajući radikalan otpor prema monarhiji, odnosno težnju ka uspostavljanju socijalističke republike. Dejan Cicmilović emotivno i energično nastupa u jednoj sceni, u ulozi trećepozivca, heroja Prvog svetskog rata koji je tragično izgubio četiri sina, i dirljivo moli za život poslednjeg, petog, namećući važnost čuvanja budućnosti, kao jedinog stvarnog smisla ratovanja.

U predstavu je uključeno nekoliko scena koje značenjski ili stilski narušavaju više-manje koherentnu, iako mozaičku celinu. Na primer, štrči monolog o „Mulen Ružu” koji izgovara Rada, a čiji je smisao valjda da označi kontraste u ratu, (ne)prihvatljivu potrebu za zabavom u noćnom klubu, u vremenu tragičnih stradanja. Iako ispunjava edukativni cilj, jedna od poslednjih scena u kojoj akteri govore o današnjim spomenicima Nikoli Pašiću, takođe pomalo štrči, jer izlazi iz uspostavljenih dramskih okvira. Radnja je postavljena kao pozorište u pozorištu, jer inspicijentkinja najavljuje početak, kao i kraj, ali ta ideja nije detaljnije razrađena, ne šire se niti bitnije problematizuju mogućnosti tako istaknutog predstavljanja, zbog čega taj postupak takođe (ne)opravdano zbunjuje gledaoca.

(Kritika je deo projekta „Kritičarski karavan“ koji realizuje Udruženje pozorišnih kritičara i teatrologa Srbije, pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture)