Sumatraizam u jeziku

Nedavno je iz štampe izašla knjiga „Sumatraizam u jeziku – Sintaksičke i stilske strukture u djelu Miloša Crnjanskog” autorke Gordane S. Janjušević Leković. Izdavač je Matica srpska – Društvo članova u Crnoj Gori  (Podgorica, 2023).

Reč je o naučnoj monografiji koja za osnovu ima doktorsku disertaciju, odbranjenu na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu 2013. godine, prilagođenu za objavljivanje u štampanoj formi. Knjiga predstavlja lingvistički i stilistički pristup književnom delu velikog srpskog i jugoslovenskog pisca. U studiji se pokazuje kako izbor jezičkih sredstava i stilskih postupaka na svim sintaksičkim nivoima, uključujući nivo nadrečenične celine, odnosno sintakse teksta – korespondira sa poetikom sumatraizma Miloša Crnjanskog.

Prvi deo knjige sadrži osvrt na književno delo Crnjanskog, a drugi, obimniji, počinje uvođenjem u strukturne principe teksta, iza čega sledi analiza leksičke, a zatim i sintaksičkih struktura – u kontekstu sumatraizma.

Posebno poglavlje knjige sadrži analizu stilskih postupaka u sadejstvu, na primerima iz različitih dela. Upotreba stranih jezika kao drugostepenih modelativnih sistema u tekstu na srpskom jeziku, a u vezi sa sumatraističkom poetikom i filozofijom Crnjanskog – takođe je osvetljena u jednom od poglavlja knjige.

S obzirom na to da se autorka bavila i književnim prevođenjem, među prilozima na kraju knjige nalaze se i pesme „Serenata” i „Njegoš u Veneciji” u prevodu na engleski jezik. Tu je i jedna skenirana posveta Miloša Crnjanskog pašenoga Dušanu Lučiću, u knjizi „Tri poeme”, izdanje iz 1965. godine (primerak iz kućne biblioteke bio je dar sestričine Vide Crnjanski, kćerke Dušana Lučića – autorki knjige „Sumatraizam u jeziku”, povodom odbranjene disertacije o delu Crnjanskog 2013. godine).

Prof. dr Jelena Jovanović Simić (Univerzitet u Beogradu), recenzentkinja ove knjige, a svojevremeno mentorka za izradu disertacije „Sintaksičke i stilske strukture u djelu Miloša Crnjanskog”, između ostalog je napisala:

„Stilske analize sprovedene u ovoj studiji sigurno će postati nezaobilazan repertoar uspešno utvrđenih fakata koji dopunjuju sliku o jeziku i stilu u delima Miloša Crnjanskog. ‘Sintaksičke i stilske strukture u djelu Miloša Crnjanskog’ po naučnoj vrednosti jeste studija koja će značajno mesto zauzeti u akademskom procesu razmene znanja, iz razloga što predstavlja dragocen i nadasve nesumnjiv doprinos srpskoj lingvistici, stilistici, književnoj teoriji i kritici. Zato izražavamo uverenost da će ova studija obradovati sve filologe, studente osnovnih i doktorskih studija, i sve one koje zanima srpska književna tradicija oličena u delu Miloša Crnjanskog.”

Dr Ivana Ralović (Institut za srpsku kulturu Priština – Leposavić) u recenziji, između ostalog, podseća na činjenicu da „pozornost autorke na opus Miloša Crnjanskog” traje već dugo, a u vezi s tim napominje i da je „nagrada ’Stražilovo’ autorki uručena 1990. godine za najbolji studentski rad o delu velikog pisca” (reč je, naime, o nagradi koja je u istoriji Zadužbine Miloša Crnjanskog dodeljena dva puta: prvi put Milu Lomparu, sadašnjem predsedniku Zadužbine, 1983, godine za rad „Dva ogleda o Drugoj knjizi Seoba Miloša Crnjanskog“; drugi put Gordani Janjušević, 1989 – uručena 1990. godine - za diplomski rad „Poezija Miloša Crnjanskog”).

Recenzentkinja konstatuje da studija dr Gordane S. Janjušević Leković „ima nesumnjiv interdisciplinarni značaj jer su se u jednoj žiži sustigli koncentracija nad jednim opusom i ozbiljna akribičnost, zavidna erudicija i akademizam”, te zaključuje da će „biti od koristi teoretičarima, predavačima i studentima koji se bave stilistikom, lingvostilistikom i književnom teorijom i analizom“. Dr Ivana Ralović takođe izražava uverenost da će ova knjiga biti i rado birano štivo šire čitalačke javnosti.