Od vode sa izvora do modernog vodovoda

Kragujevac – Kada je 1904. godine potekla voda sa izvora u obližnjem Trmbasu, Kragujevac je imao oko 15.500 stanovnika. Ovim podsećanjem počela je svečana akademija povodom 120 godina organizovanog vodosnabdevanja grada, u organizaciji gradskog javnog komunalnog preduzeća „Vodovod i kanalizacija”. Svečanosti u hotelu „Šumarice” 24. decembra prisustvovali su predstavnici Srpske pravoslavne crkve, najviših državnih institucija, grada Kragujevca, okolnih opština, stručnih udruženja i zaslužni pojedinci kojima su uručena vredna priznanja.

Uz podsećanje na važne istorijske trenutke i poduhvate brojnih inženjera i graditelja u borbi da se prva prestonica moderne Srbije snabde potrebnim količinama vode za piće, na akademiji je bilo reči i o sadašnjim naporima i ulaganjima kako bi se postojeći vodni kapaciteti uvećali.

Kragujevac se tokom 19. veka vodom za piće snabdevao iz retkih bunara, a bilo je i varoških sakadžija koji su pijaću vodu donosili sa obližnjih izvora i prodavali je u burićima natovarenim na volovska kola. Ideja iz tog doba o spajanju Kragujevca sa Zapadnom Moravom i Ibrom, odakle bi se voda preusmerila ka Ždraljici i Lepenici, nije bila izvodljiva, što zbog skromnih tehnoloških resursa, što zbog ogromnih troškova i neizvesnog ishoda poduhvata u koji niko nije želeo da se upusti.

Rešenje ozbiljnog problema s kojim se suočio grad u koji je pristizao sve veći broj stanovnika, pronađeno je početkom 20. veka, kada je počela izgradnja skromnog sistema na izvorištu u obližnjem Trmbasu. Prve količine vode za piće sa ove kaptaže stigle su do Kragujevčana 1904. godine. Iako je kapacitet ovog sistema bio mali, Kragujevčani su se vodom sa izvorišta u Trmbasu snabdevali duže od pola veka, sve do posleratnih godina.

Izgradnja „Vodojaže” u Grošnici, za potrebe vojne fabrike i grada od oko 30.000 stanovnika, trajala je punih deset godina, od prvih planova načinjenih 1927. pa sve do završetka brane i drugih objekata 1937. Isporuka vode za piće sa ovog sistema, za koju se i sada tvrdi da je odličnog kvaliteta, počela je 1938. godine. „Vodojaža” u Grošnici je i danas jedan od tri osnovna sistema sa kojih se Kragujevčani snabdevaju vodom za piće.

Izgradnja sistema „Morava” na Velikoj Moravi kod Brzana, gde su napravljena prva tri reni bunara, počela je s projektovanjem još 1964. godine, a završena je 1975.

Sistem „Morava” nije bio dovoljan da zadovolji ubrzani razvoj industrije i fabrike automobila koja je uticala na drastične demografske promene. Sredinom sedamdesetih godina broj stanovnika Kragujevca se povećao na oko 140.000. Zato je već tada doneta odluka da se izgradi veliki sistem „Gruža”. „Gruža” je puštena u rad 1984. godine, kada su i prestale do tada česte restrikcije vode.

U modernizaciju sistema „Gruža” dosta se ulagalo poslednjih godina, a trenutno se radi i na proširenju postojećih kapaciteta sistema „Morava”.

Kragujevac ima i postrojenje za prečišćavanje otpadnih voda u obližnjem Cvetojevcu. Postrojenje iz 1986, po kome je Kragujevac bio jedinstven u SFRJ, gradio je „Energoprojekt”, koristeći tada najsavremenije tehnologije. Kragujevac je danas jedini od četiri velika grada u zemlji koji ima moderan sistem za prečišćavanje otpadnih voda, ali i proizvodnju određenih količina električne energije iz mulja.

O istoriji organizovanog vodosnabdevanja Kragujevca, danas grada sa oko 170.000 stanovnika, kao i o potrebi da se postojeći resursi sačuvaju i zaštite, govorili su Nebojša Jakovljević, direktor JKP „Vodovod i kanalizacija”, Ivica Momčilović, predsednik Skupštine grada, Predrag Bogdanović, predsednik Udruženja za tehnologiju vode i sanitarno inženjerstvo, a brojne goste svečane akademije pozdravila je i Snežana Paunović, potpredsednica Narodne skupštine Republike Srbije.